Kategorie
Jednostki lotnicze

1. Pułk Lotniczy

1. Pułk Lotniczy (1921-1939), jednostka Wojsk Lotniczych Wojska Polskiego.

Organizowanie pułku rozpoczęto w maju 1921 roku na lotnisku mokotowskim w Warszawie. Oficerem za to odpowiedzialnym był ppłk pil. Camillo Perini. Pierwotnie w jednostce znalazły się: I. dywizjon wywiadowczy (12. i 16. eskadry wywiadowcze), IV. dywizjon wywiadowczy (3. i 8. eskadry wywiadowcze), III. dywizjon myśliwski (7. i 18. eskadry myśliwskie) oraz I. lotniczy batalion uzupełnień. I. dyonem dowodził mjr obs Leon Loria, IV. dyonem – mjr pil. Piotr Niżewski, III. dyonem – mjr pil. Jerzy Kossowski, natomiast I. lotniczym batalionem uzupełnień – mjr pil. Waldemar Narkiewicz. W maju 1922 roku rozwiązano IV. dywizjon wywiadowczy, 3. eskadrę wcielono do I. dywizjonu, natomiast 8. eskadrę włączono w skład krakowskiego 2. Pułku Lotniczego.

W 1925 roku zmieniono numerację i nazewnictwo polskich eskadr 7. eskadra myśliwska stała się 121. eskadrą myśliwską, 18. eskadra myśliwska – 122. eskadrą myśliwską, 16. eskadra wywiadowcza – 11. eskadrą lotniczą, 12. eskadra wywiadowcza – 12. eskadrą lotniczą, natomiast 3. eskadra wywiadowcza – 13. eskadrą lotniczą. Ta ostatnia, wraz z zorganizowaną w tym czasie 14. eskadrą lotniczą, weszła w skład nowo utworzonego II. dywizjonu lotniczego (dowodził kpt. pil. Jan Petrażycki). W 1926 roku II. dywizjon lotniczy został przekształcony w II. dywizjon niszczycielski. W 1928 roku w pułku utworzono dywizjon szkolny w składzie: eskadra treningowa oraz eskadra szkolna. Dywizjonem dowodził mjr obs. Andrzej Płachta. W tym samym roku rozformowano II. dywizjon niszczycielski tworząc w jego miejsce II. dywizjon niszczycielski nocny (organizatorem był kpt. pil. Witold Rutkowski). 14. eskadra została przemianowana na 211. eskadrę niszczycielską nocną, natomiast 13. eskadrę włączono do I. dywizjonu liniowego. Również w 1928 roku dokonano kolejnej zmiany numeracji eskadr myśliwskich. 121. eskadra została eskadrą 111., natomiast 122 – 112.

W 1929 roku sformowane zostały 212. eskadra niszczycielska nocna oraz 113. eskadra myśliwska nocna. Obok 211. eskadry niszczycielskiej nocnej weszły one w skład II. dywizjonu niszczycielskiego nocnego. W 1929 roku po raz kolejny zmieniono też terminologię w polskim lotnictwie. Eskadry lotnicze zostały nazwane – liniowymi. W drugiej połowie 1931 roku 1. pułk lotniczy rozpoczął przenosiny na nowe warszawskie lotnisko – Okęcie (przeprowadzkę zakończono w 1934 roku). W tym czasie zorganizowano także 213. eskadrę niszczycielską nocną. W 1933 roku utworzono IV. dywizjon myśliwski w składzie dwóch kolejnych eskadr myśliwskich – 113. i 114.). W lutym następnego roku 13. eskadra liniowa została przekształcona w 13. eskadrę towarzyszącą. W tym czasie II. dywizjon niszczycielski nocny przekształcono w II. dywizjon bombowy. W 1936 roku w 1. Pułku Lotniczym powstała ćwiczebna eskadra pilotażu. W połowie kolejnego roku dywizjony myśliwskie połączono w Zgrupowanie Myśliwskie, na czele którego postawiono ppłk. pil. Leopolda Pamułę. Wtedy też rozpoczęto organizację VI. dywizjonu towarzyszącego (mjr pil. Karol Eberhardt) i V. dywizjonu bombowego (mjr obs. Stanisław Luziński), obydwa w składzie po dwie eskadry. W 1938 roku II. dywizjon bombowy i V. dywizjon bombowy połączono w Zgrupowanie Bombowe z mjr. Luzińskim na czele. Z II. dywizjonu wyłączono 213. eskadrę przekształcając ją w jednostkę o charakterze treningowym – eskadrę ćwiczebno-bombową (konieczność przeszkolenia załóg na bombowcach PZL.37 „Łoś”).

W marcu 1939 roku nastąpiła kolejna reorganizacja oddziałów 1. Pułku Lotniczego. Rozwiązano I. i V. dywizjony formując w ich miejsce 210. i 215. dywizjony bombowe. Rozpoczęto też organizację 220. dywizjonu bombowego z kpt. pil. Stanisławem Leszczyńskim na czele. W czasie mobilizacji sierpniowej pułk rozformowano, a poszczególne eskadry przydzielono do Brygady Bombowej (wszystkie eskadry bombowe), Brygady Pościgowej (wszystkie eskadr myśliwskie), SGO „Narew” (13. eskadra towarzysząca – przemianowana na obserwacyjną) oraz bezpośrednio Naczelnemu Dowódcy Lotnictwa (16. eskadra towarzysząca/obserwacyjna). Rozformowano przy okazji 19. eskadrę towarzyszącą, która nie była objęta planem mobilizacyjnym.

Dowódcy 1. Pułku Lotniczego;

1. Pułk Lotniczy – struktura organizacyjna w 1921 roku (po zorganizowaniu pułku);

I. dywizjon wywiadowczy

  • 12. eskadra wywiadowcza
  • 16. eskadra wywiadowcza

IV. dywizjon wywiadowczy

  • 3. eskadra wywiadowcza
  • 8. eskadra wywiadowcza

III. dywizjon myśliwski

  • 7. eskadra myśliwska
  • 18. eskadra myśliwska
  • I. lotniczy batalion uzupełnień.

1. Pułk lotniczy – struktura organizacyjna w 1939 roku (przed mobilizacją sierpniową).

Zgrupowanie Myśliwskie

III. dywizjon myśliwski

  • 111. eskadra myśliwska
  • 112. eskadra myśliwska

IV. dywizjon myśliwski

  • 113. eskadra myśliwska
  • 114. eskadra myśliwska

Zgrupowanie Bombowe

210. dywizjon bombowy

  • 211. eskadra bombowa
  • 212. eskadra bombowa

215. dywizjon bombowy

  • 216. eskadra bombowa
  • 217. eskadra bombowa

220. dywizjon bombowy

  • 221. eskadra bombowa
  • 222. eskadra bombowa

eskadra ćwiczebno-bombowa (dawna 213. eskadra bombowa)

VI. dywizjon towarzyszący

  • 13. eskadra towarzysząca
  • 16. eskadra towarzysząca
  • 19. eskadra towarzysząca

Eskadra Sztabowa

Bibliografia:
Pawlak Jerzy, Polskie eskadry w latach 1918-1939, Warszawa 1989.
Pawlak Jerzy, Polskie eskadry w Wojnie Obronnej 1939, Warszawa 1982.

Grafika: Replika odznaki pamiątkowej 1 pułku lotniczego, który do września 1939 stacjonował w Warszawie. Odznaka posrebrzana i oksydowana, mocowana na śrubke z nakrętką, praca własna American 1990, Wikimedia Commons.

Mariusz Niestrawski

Znalazłeś błąd? Masz jakieś ciekawe materiały? Chcesz się podzielić zdjęciami? Napisz do nas! redakcja ( at ) infolotnicze.pl

Więcej informacji na stronie głównej Milipedii