Kategorie
do roku 1918

Niemieckie lotnictwo nad Galicją w kampanii 1914 r. czyli kilka słów o siłach powietrznych Kajzera u progu i w trakcie Wielkiej Wojny.

Kajzerowskie Niemcy od 1914 r. prowadziły wojnę na dwa fronty, a celem OHL było jak najdłuższe powstrzymywanie ze wschodu uderzenia armii rosyjskiej. zgodnie z słowami Cesarza Wielhelma II Hohenzollerna: „Żołnierze wrócicie do domu, zanim opadną liście”44 zakładano krótką wojnę (w sześć tygodni zamierzano rozprawić się na zachodzie z armią francuską a po przerzuceniu sił z zachodu na wschód zakładano rozprawienie się z armią carskiej Rosji). W chwili gdy okazało się, że armia carskiej Rosji znacznie szybciej osiągnęła gotowość bojową i dwie polowe armie 1. i 2. zagroziły terenom Prus Wschodnich (niem. Ostpreussen), w Berlinie zapanowała konsternacja. Przed wybuchem Wielkiej Wojny na terenach Pomorza (niem. Pommern) i Prus Wschodnich czyli na zapleczu przyszłego Frontu Wschodniego (niem. Ostfront), podstawową jednostką lotniczą był Fliegerbataillon Nr 2. (jego sztab i 1. kompania stacjonowały w Posen, 2. kompania w Graudenz a 3. kompania w Königsberg)45. Do obrony Prus Wschodnich wyznaczona została polowa 8. Armia, której siły lotnicze w sierpniu 1914 r. składały się z czterech FFA (FFA 14., 15., 15., 17. z Fliegerbataillone 2.), sześciu FLS Trupp (Fessenballons), trzech FeFA (FeFA 4. z Posen, FeFA 6. z Kulm i FeFA 5. z Lotzen), trzech sterowców (LZ 17 „Sachsen”, LZ 13 „Hansa” i LZ 11 „Victoria Luise”) oraz jednego zapasowego parku lotniczego EFP 8.46. Już w trakcie działań wojennych, w ramach przeformowania FeFA powstały następujące FFA:

  • z FeFA 4. (Posen) powstał 28 VIII 1914 r. ww FFA 36.

  • z FeFA 5. (Königsberg) 13 IX 1914 r. powstał FFA 45.

  • z FeFA 6. (Graudenz) 13 IX 1914 r. powstał FFA 43.

  • z FeFA 7. (Boyen [pol. Giżycko]) 13 IX 1914 r. powstał FFA 37.

  • z FeFA 8. (Breslau) 18 I 1915 r. powstał FFA 52.

  • z FeFA 9. (Glogau, [pol. Głogów]) 29 XII 1914 r. powstał FFA 48.

  • z 2. FeFA Posen 29 XI 1914 r. powstał FFA 47.

  • z 2. FeFA Boyen 1 IV 1915 r. powstał FFA 58.

  • z 2. FeFA Königsberg 18 I 1915 r. powstał FFA 51.

  • z 2. FeFA Graudentz 14 III 1915 r. powstał FFA 56.

Tym sposobem powstał niemiecki FFA 36., który jako sojusznicza jednostka lotnicza K.u.K. Luftschifferabteilung, znalazł się jesienią 1914 r. na terenie Galicji47.

O ile w chwili wybuchu wojny podstawowym zadaniem załóg lotniczych była obserwacja ruchów nieprzyjaciela, o tyle zadaniem załóg sterowców było działanie ofensywne! W ramach lotów bojowych, głównym zadaniem załóg lotniczych było rozpoznanie (obserwatorzy mogli dostrzec gołym okiem ludzi z odległości 1200-1500 m, a w kolumnach z wysokości 2500 do 3000 m)48, gdyż to właśnie obserwacja była konieczna do prowadzenia bądź wojny manewrowej bądź pozycyjnej gdzie niezbędne stało się konieczne sporządzanie dokładnych notatek. Niezbędne stało się wykorzystanie aparatu fotograficznego, a radio umożliwiło szybkie przekazywanie informacji np. o kierunku i celności ostrzału artyleryjskiego49. Przez pierwsze miesiące walk na Froncie Wschodnim niemieckie FFA i FeFA wyposażone były głównie
w jednopłatowe samoloty typu Etrich-Rumpler „Taube” oraz dwupłatowe typu Albatros B. I.50. Jeden z niemieckich pilotów, tak opisywał lotniczą codzienność na północnym odcinku Frontu Wschodniego: Nasza stacja lotnicza znajdowała się blisko granicy [rosyjskiej]. Przychodzi depesza, a gwiżdżący sygnał oznaczał alarm.
Do wykonania zwiadu wybrany został dwupłatowiec (Albatros) [B. I], by ustalić siłę wojsk [rosyjskich] i kierunek marszu. Zajmuję miejsce za obserwatorem. Jest silny wiatr i bardzo buja. Lecimy na wysokości 100 metrów. Mój towarzysz [obserwator] wskazuje nagle na ukos, gdzie jego lornetka odkryła związki wojsk. Daję pełny gaz i z prędkością 120 km/h idę na Rosjan. Jesteśmy na wysokości 400 metrów. Podnoszę maszynę jeszcze na 1000 metrów. I to było dobre, ponieważ już wznoszą się w dole chmurki i pierwsze pociski piechoty gwiżdżą koło nas. Obserwator skrupulatnie szkicuje pozycje wojsk. Idziemy jeszcze na 1500 metrów, bo dość nieprzyjemnie [oddziały rosyjskie] plują z karabinów maszynowych. Jeszcze raz musimy zejść na dół. Zmniejszam moc silnika mojego Albatrosa [B. I] i okrążam w szybkim tempie pozycje nieprzyjaciela. Z zimną krwią obserwator nanosi na mapę ostatnie poprawki i wtedy daje mi znak ręką: nasze zadanie zostało wykonane. Podczas gdy ja zawracam maszynę, mój obserwator wystrzeliwuje cały magazynek rewolweru [w stronę przeciwnika na ziemi]. Po godzinie jesteśmy już na stacji
[lotnisku] i zdajemy meldunek51.

Ofensywna rola załóg sterowców w polu polegała początkowo na bombardowaniu twierdz i rejonów koncentracji wrogich wojsk52 za linią tworzącego się Frontu Zachodniego, gdzie po raz pierwszy OHL użyło sterowców 6 VIII 1914 r. (załoga sterowca Z VI dokonała pierwszego bombardowania z powietrza – 200 kg bomb zrzucono na Liege – załoga z powodu chmur zeszła na 1580 m, chcąc odszukać cel ataku i sterowiec został tak poważnie uszkodzony ogniem obrony plot., że podczas lądowania w bazie doszło do kraksy). Pierwszą stratę w Wielkiej Wojnie lotnictwo niemieckie poniosło 11 VIII 1914 r. (zestrzelona została załoga samolotu w składzie Janov/Koch – w pierwszym miesiącu walk straty niemieckiego lotnictwa wyniosły ponad 20 lotników)53. Szczególnie aktywnie OHL użyło lotnictwa w bitwie granicznej w dniach 21-24 VIII 1914 r. na Westfront gdzie pierwsze zwycięstwo powietrzne niemieccy lotnicy odnieśli 5 XI 1914 r.54. 22 VIII 1914 r. niemieckie sterowce typu Zeppelin Z VII i Z VIII przeprowadziły pierwsze bombardowanie wojsk francuskich w lasach Wogezów lecz oba zostały zestrzelone w rejonie Manoviller i Bandonviller przez francuską opl. W nocy 24/25 VIII 1914 r. miał miejsce pierwszy nocny nalot bombowy w wykonaniu załogi niemieckiego Zeppelina Z IX na Antwer­pię, który wywołał w mieście przerażenie55 – 26 VIII 1914 r. „Daily Sketch” tak przedstawiła mieszkańcom Londynu to zdarzenie: Atak Zeppelina na Antwerpię. Sześć bomb z sterowca spadło na ziemię. 12 osób zginęło, uszkodzono szpital56.

Bombardowania i dalekie rozpoznanie na Froncie Wschodnim oparte było w 1914 r. głównie na wykorzystaniu przez OKH sterowców, natomiast samoloty na Froncie Wschodnim przeważnie operowały na krótkich dystansach. Liczba sterowców używanych przez OHL miesięcznie na Froncie Wschodnim w latach 1914-1915 wahała się na poziomie dwóch-trzech, lub w czasie intensywnych walk od siedmiu do ośmiu. W chwili wybuchu Wielkiej Wojny w sierpniu 1914 r. tylko wspomniane trzy sterowce przeznaczono do operacji na Ostfront: LZ 16 (Z IV) z siedzibą w Königsberg, LZ 20 (Z V) w Posen i wspomniany SL II „Liegnitz” w Liegnitz. Załoga sterowca LZ 16 dowodzonego przez Hptm. von Quast, przeprowadziła szereg misji zwiadowczych na południe i na wschód od Mławy i Gubina (10 i 22 VIII 1914 r.) oraz na północ w obszarze Tylży (próbowano ustalić siłę i kierunek możliwych ataków sił rosyjskich w Prusach Wschodnich w okresie od sierpnia 1914 r.) zaś w grudniu 1914 r. dokonała szeregu głównie nocnych ataków bombowych na cele wojskowe i tereny zajęte przez wojska rosyjskie w Prusach Wschodnich (w szczególności na magazyny, koszary i linie kolejowe w Gubinie i Nordenburg [obecnie Kryłowo – 26 VIII 1914 r.] w obecnym Kaliningradzkim Obwodzie Wojskowym), Muldschen [obecnie Perelalowo – 28 VIII 1914 r.], Insterburg [obecnie Czerniahowsk – 9 IX 1914 r.], Białymstoku i Łomży – 24 IX 1914 r.). W dniach 8-9 X 1914 r. załoga sterowca wykonała misje bojowe na obszarze Litwy (nad Szawlami i Taurogami), a w dniach 24-25 XI 1914 r. przeprowadziła atak bombowy na Warszawę57. Warunki atmosferyczne zapobiegły operacjom w okresie listopada i grudnia 1914 r.58. Sterowiec LZ 20 operował z bazy w Posen od 10 VIII 1914 r. (10/11 VIII 1914 r. – operacja nad Łodzią, 11/12 VIII 1914 r., 22 VIII 1914 r. – nad Modlinem, 25 VIII 1914 r. – w rejonie Sierpc-Rypin) związane były z obserwacją ruchu wojsk rosyjskich i zrzuceniem ulotek propagandowych (załoga sterowca wykryła też koncentrację wojsk rosyjskich na skrzydle niemieckiego XX Korpusu). 27 VIII 1914 r. załoga sterowca dokonała ataku dziennego na dworzec kolejowy w Mławie. Nad celem sterowiec został poważnie uszkodzony przez ogień opl., co zmusiło załogę do lądowania w pobliżu Mławy (dowódca sterowca został zabity, a załoga wzięta do niewoli)59. Sterowiec SL II „Liegnitz” działał ze swej bazy w Liegnitz (był gotowy do akcji 12 VIII 1914 r.). W związku z tym, że AOK potrzebowało informacji z terenów zaplecza rosyjskiego zdecydowano o wykonaniu lotu rozpoznawczego przez załogę tego sterowca typu dowodzonego przez Hptm. Richarda von Wobessera60. Na 22 VIII 914 r. zaplanowano daleki lot na trasie Piotrków-Dęblin-Łuków-Parczew-Lublin-Chełm. Start sterowca miał miejsce 21 VIII 1914 r. o godz. 23. 17, przelot tej wielkiej rozmiarowo konstrukcji (144 m długości – długość samolotu typu Lohner B „Pfeilflieger” wynosiła 8, 30 m) wykonano na trasie Kraśnik-Turobin z lądowaniem w Przemyślu na terenie lotniska fortecznego w Żurawicy 22 VIII 1914 r. o godz. 12. 45. Przelot na trasie Piotrków-Dęblin-Łuków-Parczew-Lublin-Chełm miał miejsce na przełomie 21/22 VIII 1914 r. nad terytorium rosyjskim i trwał on 13 godzin. Podczas tej misji trzykrotnie sterowiec był ostrzelany ogniem rosyjskiej opl. (w rejonie Iwangorodu – pol. Dęblin – ostrzelano go ogniem karabinowym piechoty, na południowy-wschód od Lublina ogniem karabinowym piechoty i ogniem artyleryjskim [25 przestrzelin] – pociski artyleryjskie eksplodowały z dala od „cielska sterowca” nie uszkadzając jego konstrukcji). Za bohaterstwo podczas misji cała załoga sterowca została odznaczona Krzyżami Żelaznymi. 24 VIII 1914 r. załoga sterowca wykonała lot powrotny do Liegnitz gdzie lądowano tego samego dnia o godz. 10.5061. Po tej misji 26 IX 1914 r. sterowiec przebazowano na Front Zachodni.

Autor: prof. dr hab. Andrzej Olejko

prof. nzw. dr hab. Andrzej Olejko - historyk, wykładowca historii w
Wydziale Bezpieczeństwa Narodowego i Logistyki Wyższej Szkoły
Oficerskiej Sił Powietrznych w Dęblinie, kierownik Zakładu Historii i
Wychowania Patriotycznego w "Szkoły Orląt", znawca szeroko pojętej
problematyki związanej z dziejami wojskowości, szczególnie zagadnienia
lotnictwa wojskowego. Jest autorem ponad trzystu publikacji naukowych,
popularyzuje kwestie związane z militarnymi aspektami dziejów
Podkarpacia w XX w. na antenie regionalnej TVP Rzeszów oraz w Radio
Rzeszów.