Kategorie
Ludzie lotnictwa

Koźmiński Jan

Jan Koźmiński (1900-1985), podpułkownik dyplomowany pilot Wojska Polskiego.

Urodził się 14 czerwca 1900 roku w Grabcu Włoszczowskim (Kielecczyzna). Od marca 1917 roku był żołnierzem Polskiej Organizacji Wojskowej, a od listopada następnego roku batalionu kieleckiego Wojska Polskiego. Od kwietnia 1919 roku służył w 7. pułku artylerii polowej. Po siedmiu miesiącach rozpoczął kurs w Szkole Podchorążych Artylerii w Poznaniu. W maju 1920 roku opuścił mury uczelni, a w kolejnym miesiącu wyruszył na front wojny polsko-bolszewickiej z przydziałem do 15. pułku artylerii polowej.
W grudniu otrzymał awans na podporucznika i został przydzielony do 14. pułku artylerii polowej. W sierpniu 1921 roku ukończył kurs dowódców artylerii w Toruniu. W 1922 roku zdał egzamin dojrzałości w Gimnazjum im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu i zainicjował studia na Wydziale Prawno-Ekonomicznym Uniwersytetu Poznańskiego.
W 1925 roku odbył kurs obserwatorów lotniczych artylerii organizowany przy 4. Pułku Lotniczym w Toruniu. Po kursie obserwatorów rozpoczął szkolenie w pilotażu w Szkole Pilotów w Bydgoszczy. Od 1926 roku służył w 3. Pułku Lotniczym w Poznaniu. Dowodził eskadrą myśliwską, a następnie pułkową szkołą podoficerską. W latach 1928-1930 w ramach IX Promocji był słuchaczem Wyższej Szkoły Wojennej. Jako porucznik dyplomowany rozpoczął służbę w 1. Pułku Lotniczym w Warszawie. Został oficerem taktycznym 12. eskadry liniowej. Tymczasowo dowodził też tą eskadrą. W 1933 roku otrzymał awans na kapitana. W stolicy pozostawał do grudnia 1934 roku (w międzyczasie pracował przez krótki czas w referacie organizacyjnym Departamentu Aeronautyki MSWojsk). Od grudnia 1934 roku służył w 5. Pułku Lotniczym w Lidzie. Mianowano go dowódcą 56. eskadry towarzyszącej. W 1937 roku został wykładowcą w Wyższej Szkole Lotniczej w Warszawie. W marcu 1938 roku otrzymał awans na majora.
W czasie kampanii polskiej 1939 roku major dyplomowany pilot Jan Koźmiński był oficerem operacyjnym w sztabie lotnictwa Armii „Poznań”. 3 września otrzymał z rąk dowódcy armii gen. Tadeusza Kutrzeby odpowiedzialne zadanie, by odszukać na RWD-8 sztab Armii „Pomorze”. Po różnych perypetiach wykonał tę niebezpieczną misję ku zadowoleniu gen. Kutrzeby. Uczestniczył w bitwie nad Bzurą. Po włączeniu się w walkę większych sił Armii „Pomorze” został oddelegowany do tej armii z zadaniem koordynowania akcji pozostających w jej składzie eskadr obserwacyjnych (sztab lotniczy Armii „Pomorze” oraz eskadry myśliwskie i rozpoznawcza zostały jeszcze przed bitwą przeniesione do południowo-wschodniej Polski). W końcowym okresie walk, 19 września, w czasie próby przeprawienia się przez Bzurę został wzięty do niewoli przez żołnierzy niemieckich. Pierwotnie osadzono go w Oflagu VIIB Eichstätt, a w maju 1940 roku trafił do Oflagu VIIA w Murnau. Po oswobodzeniu przez oddziały amerykańskie kwietniu 1945 roku służył w Polskim Obozie Wojskowym w Murnau. Latem 1945 roku odbył staż w 5. Kresowej Dywizji Piechoty, a następnie przeszedł kurs współpracy z lotnictwem w Udinese. W 1946 roku znalazł się w Wielkiej Brytanii, gdzie zamieszkał po demobilizacji. W listopadzie 1964 roku został awansowany na podpułkownika. Nie powrócił już do Polski. Zmarł 15 marca 1985 roku.
Jan Koźmiński to bardzo interesująca postać polskiego lotnictwa wojskowego. Służbę w powietrzu rozpoczął już po odzyskaniu przez Polskę niepodległości. Był więc absolwentem oryginalnego polskiego systemu szkolenia lotnictwa. Przygodę z siłami powietrznymi rozpoczął w 1925 roku, gdy przeszedł kurs obserwatorów artylerii. Domyślnie absolwenci tego kursu mieli pozostać w korpusie oficerów artylerii, lecz posiadać wiedzę na temat możliwej pomocy dla artylerii ze strony samolotów. Ostatecznie jednak Koźmiński zdecydował się przenieść do nowej broni. Łatwo można dostrzec, że od tego momentu jego kariera przyspieszyła, a nabrała jeszcze większego rozpędu po ukończeniu przez niego Wyższej Szkoły Wojennej. W 1933 roku został kapitanem, a po pięciu latach – majorem. W latach 30-tych był dowódcą eskadry, pracował w Departamencie Aeronautyki MSWojsk, ale chyba największy prestiż dało mu stanowisko wykładowcy w Wyższej Szkole Lotniczej. Prawdopodobnie jego praca na najwyższej polskiej uczelni lotniczej trzeba tłumaczyć jego przydział do wypełnionego wykładowcami WSWoj i WSLot sztabu Armii „Poznań”. Po największej bitwie kampanii polskiej 1939 roku trafił do niemieckiej niewoli, w której przebywał do 1945 roku. Później powrócił do służby w Wojsku Polskim. Po demobilizacji był jednym z tych oficerów, którzy nie chcieli wracać do opanowanej przez „władzę ludową” Polski, lecz zdecydowali się pozostać na emigracji.

Jednostki, w których Jan Koźmiński służył i stanowiska, które pełnił:
– Polska Organizacja Wojskowa;
– Batalion kielecki WP;
– 7. pułk artylerii polowej;
– 15. pułk artylerii polowej;
– 14. pułk artylerii polowej;
– 3. Pułk Lotniczy – dowódca eskadry myśliwskiej, dowódca pułkowej szkoły podoficerskiej;
– 1. Pułk Lotniczy – oficer taktyczny oraz tymczasowy dowódca 12. eskadry liniowej;
– Departament Aeronautyki MSWojsk – referat organizacyjny;
– 5. Pułk Lotniczy – dowódca 56. eskadry towarzyszącej;
Wyższa Szkoła Lotnicza – wykładowca;
– Sztab Lotniczy Armii „Poznań” – oficer operacyjny;
– Polski Obóz Wojskowy w Murnau;
– 5. Kresowa Dywizja Piechoty.

Awanse:
– Podporucznik (XII 1920);
– Porucznik (starszeństwo z 1 lutego 1921 roku);
– Porucznik dyplomowany (1930);
– Kapitan dyplomowany (1933);
– Major dyplomowany (III 1938);
– Podpułkownik dyplomowany (XI 1964).

Odznaczenia:
– Medal Niepodległości;
– Srebrny Krzyż Zasługi;
– Medal za Wojnę 1918-1921;
– Medal Dziesięciolecie Odzyskania Niepodległości;
– Srebrny Medal za Długoletnią Służbę;
– Brązowy Medal za Długoletnią Służbę.

Bibliografia
– Informacje udzielone przez Jana Koźmińskiego (syna).
– Kurowski Adam, Lotnicy w bitwie nad Bzurą, Warszawa 1975.
– Michalski Krzysztof, Jan Koźmiński, dostępny w internecie: http://niebieskaeskadra.pl/?control=8&id=3489, [dostęp: 5 listopada 2014 r., godz. 16.44]
– Pawlak Jerzy, Polskie eskadry w latach 1918-1939, Warszawa 1989.
– Rocznik oficerski 1923, Warszawa 1923.
– Rocznik oficerski 1924, Warszawa 1924.
– Rocznik oficerski 1928, Warszawa 1928.
– Rocznik oficerski 1932, Warszawa 1932.
– Z historii polskiego lotnictwa wojskowego 1918-1939, Warszawa 1978.

Mariusz Niestrawski

Jan Kozminski

Znalazłeś błąd? Masz jakieś ciekawe materiały? Chcesz się podzielić zdjęciami? Napisz do nas! redakcja ( at ) infolotnicze.pl

Więcej informacji na stronie głównej Milipedii

Zdjęcie: Ze zbiorów Jana Koźmińskiego (syna) via Autor

Autor: dr Mariusz Niestrawski

Mariusz Niestrawski - Doktor nauk humanistycznych w dziedzinie historii. Jego zainteresowania badawcze skupiają się na dziejach militarnych i politycznych II Rzeczypospolitej oraz na historii drugiej wojny światowej. W latach 2010-2014 pracownik Wielkopolskiego Muzeum Walk Niepodległościowych. Autor licznych artykułów naukowych i popularnonaukowych.