Kategorie
XX i XXI wiek

Służba zdrowia w Kielcach w latach 1918-1939. Wybrane zagadnienia

Celem artykułu było ukazanie stanu służby zdrowia jako jednego z wielu czynników wpływających na zdrowie i zdrowotność społeczeństw. Wśród nich można wymienić także kwestie demograficzne, warunki mieszkaniowe, ilość i jakość wyżywienia, stan sieci wodno-kanalizacyjnej oraz bezrobocie. Nie inaczej było w odniesieniu do mieszkańców Kielc w latach 1918-1939. Wielosektorowa służba zdrowia w Polsce przez niemalże cały okres międzywojenny zmagała się z problemami finansowymi, szczególnie odczuwalnymi podczas epidemii. Uchwalano szereg dokumentów mających na celu polepszenie stanu higieniczno- sanitarnego. Należy jednak podkreślić, iż same akty prawne, instytucje czy nawet najlepsi lekarze i świetnie wyszkolony średni personel medyczny nie wystarczą jeżeli nie zmieni się świadomość obywateli z zakresu zdrowotności. Kielczanie, podobnie jak reszta mieszkańców Polski, potrzebowali zmiany zachowań związanych z higieną osobistą i otoczenia. Wciąż niejednokrotnie życie zwierząt gospodarskich ceniono bardziej niż życie ludzkie, a śmierć i choroby wiązano z boską interwencją. Należało wcielić w życie zasady medycyny społecznej, które zostały sformułowane w drugiej połowie XIX w. Medycyna nowoczesnego państwa wykreowała zdrowie, jako najważniejszą wartość zarówno dla jednostki, jak i całego społeczeństwa((E. Więckowska, Warunki zdrowotne polskiej wsi w drugiej połowie XIX wieku (na przykładzie powiatu radzymińskiego), „Wiadomości Lekarskie” 1989, nr 3, s. 194-199 oraz Taż, Próba poszukiwań genezy medycyny społecznej w Polsce, „Zdrowie Publiczne” 1982, nr 5/6, s. 257-262.)). Ta świadomość w kielczanach dopiero się kształtowała. Należy jednak podkreślić, że stan zdrowotny mieszkańców Kielc (podobnie jak stan służby zdrowia) nie odbiegał od ogólnych norm panujących wówczas w całej Polsce. Na podkreślenie zasługuje fakt, że nie każde miasto mogło pochwalić się specjalistycznymi przychodniami czy szpitalem dziecięcym. Działania podejmowane przez władze administracyjne i samorządowe, mające na celu ograniczenie zachorowalności na groźne choroby, miały jeszcze inne znaczenie. Mianowicie integrowały społeczeństwa, a także wpływały na poprawę infrastruktury((A. Felchner, Z problematyki zwalczania chorób zakaźnych w Piotrkowie i powiecie piotrkowskim w latach 1919-1921- zagadnienia medyczne i społeczne, w: Studia z Dziejów Kultury Medycznej. Choroba jako zjawisko społeczne i historyczne, pod red. B. Płonki-Syroki, T. 4, Wrocław 2001, s. 220.)).

Agnieszka Danielewska

Bibliografia

  1. Źródła archiwalne

Archiwum Państwowe w Kielcach

Akta Miasta Kielce (1803-1950), sygn. 1507, 1508, 1520, 1771, 1781, 1794, 1809, 1813, 1858, 1860, 1861, 1862, 1865, 1867, 1871, 2058, 2124, 2597, 2599, 2607.

Starostwo Powiatowe Kieleckie I (1919-1939), sygn. 3121, 3236, 3240, 3242, 3261, 3264, 3292, 3300, 3308, 3316, 3326.

  1. Źródła drukowane i statystyczne

Dziennik Praw Królestwa Polskiego 1918

Dziennik Praw Państwa Polskiego 1919

Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej 1923, 1928, 1939

Statystyka Polski, seria C, z. 86. Drugi powszechny spis ludności z dnia 9 grudnia 1931r. Mieszkania i gospodarstwa domowe. Ludność, stosunki zawodowe. Województwo kieleckie, Warszawa 1938.

Statystyka Polski, T.XVII. Pierwszy powszechny spis Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 września 1921 r. Mieszkania. Ludność, stosunki zawodowe. Województwo kieleckie. Warszawa 1927.

  1. Prasa

Głód, Chłód i Brud, „Gazeta Kielecka” 1917

  1. Opracowania i artykuły

Abramek Z., Powstanie i działalność Polskiego Czerwonego Krzyża (1912-1951), Warszawa 2001.

Barciński F., Geografia gospodarcza województwa kieleckiego, Kielce 1931.

Felchner A., Dzieci, młodzież, dorośli-pacjenci ośrodków zdrowia w latach 30. XX wieku (na przykładzie Piotrkowa Trybunalskiego i powiatu piotrkowskiego), w: Dawna Medycyna i Weterynaria. Pacjent, pod red. M.Z. Felsmanna, J. Szarka, M. Felsmann, Chełmno 2011.

Felchner A, Kilka uwag dotyczących początków profilaktyki chorób zakaźnych (na przykładzie Piotrkowa Trybunalskiego) „Hygeia Public Health” 2011, nr 46(1).

Felchner A., Z problematyki zwalczania chorób zakaźnych w Piotrkowie i powiecie piotrkowskim w latach 1919-1921- zagadnienia medyczne i społeczne, w: Studia z Dziejów Kultury Medycznej. Choroba jako zjawisko społeczne i historyczne, pod red. B. Płonki- Syroki, T. 4, Wrocław 2001.

Felchner A., Zdrowie i zdrowotność piotrkowian, Wrocław 2006.

Guldon Z., Massalski A., Historia Kielc do 1945, Kielce 2000.

Koba S., Z historii lecznictwa kieleckiego XIX w., Kielce 1973.

Marcinkowski T., Medycyna społeczna XIX i XX wieku, w: Historia medycyny, pod red. T. Brzezińskiego, Warszawa 1988.

Markowski M.B., Robotnicy przemysłowi w województwie kieleckim 1918-1939, Warszawa 1980.

Pazdur J., Dzieje Kielc 1864-1939, Wrocław 1971.

Piasta A., Choroby weneryczne jako poważny problem społeczny Piotrkowa okresu I wojny światowej, w: Studia z Dziejów Kultury Medycznej. Choroba jako zjawisko społeczne i historyczne, pod red. B. Płonki- Syroki, T. 4, Wrocław 2001.

Renz R, Rzemiosło województwa kieleckiego w okresie międzywojennym: aspekty społeczne i gospodarcze, Warszawa – Kraków 1984

Renz R, Społeczności małomiasteczkowe w województwie kieleckim 1918- 1939, Kielce 1990.

Sadowska J., Świadczenia lecznicze w Ubezpieczalniach Społecznych w Polsce (1933-1951), Łódź 2006.

Uhma S, Bliźniewski R, Polski Czerwony Krzyż 1919-1959, Warszawa 1959.

Urbański K., Kieleccy Żydzi , Kielce- Kraków 1993.

Urbański K., Leksykon dziejów ludności żydowskiej Kielc 1789-1999, Kraków 2000.

Urbański K., Blumenfeld R., Słownik historii kieleckich Żydów, Kielce 1995.

Więckowska E., Próba poszukiwań genezy medycyny społecznej w Polsce, „Zdrowie Publiczne” 1982, nr 5/6.

Więckowska E., Warunki zdrowotne polskiej wsi w drugiej połowie XIX wieku (na przykładzie powiatu radzymińskiego), „Wiadomości Lekarskie” 1989, nr 3.

Więckowska E., Wpływ zwalczania epidemii na politykę zdrowotną państwa w pierwszych latach II Rzeczypospolitej, w: Studia z Dziejów Kultury Medycznej. Choroba jako zjawisko społeczne i historyczne, pod red. B. Płonki- Syroki, T. 4, Wrocław 2001

Więckowska E., Zwalczanie ostrych chorób zakaźnych w pierwszym roku istnienia Polski niepodległej 1918-1919, „Przegląd Epidemiologiczny” 1999, nr 1-2.

Wolańczyk P., Stefan Artwiński. Biografia, Kielce 2010.

Zachert M., Jaglica. Popularne wiadomości o przyczynach, skutkach i zapobieganiu tej chorobie, Warszawa 1930.

  1. Strony internetowe

75 lat Szpitala Dziecięcego w Kielcach, Kielce 1995. Link: http://www.chok.kielce.pl/hist1.htm

Uchwała nr XII/182/15 Sejmiku Województwa Świętokrzyskiego z dnia 10 lipca 2015 r. w sprawie połączenia Wojewódzkiego Specjalistycznego Szpitala Dziecięcego im. Władysława Buszkowskiego w z Wojewódzkim Szpitalem Zespolonym w Kielcach.

Link:bip.sejmik.kielce.pl/dopobrania/2015/4233/uchwala.nr.XII.182.2015.pdf

Autor: Agnieszka Danielewska

Agnieszka Danielewska