Kategorie
XX i XXI wiek

Walka z inflacją drugiego rządu Władysława Grabskiego w latach 1923-1925 cz II

By zastąpić zdeprecjonowaną markę polską nową jednostką monetarną konieczne było ustabilizowanie pieniądza obiegowego. Premier Grabski dokonał tego poprzez interwencję giełdową Polskiej Krajowej Kasy Pożyczkowej. W jej wyniku zaprzestano emitować markę polską. W myśl reformy, nowa waluta miała zawierać 1/31 grama złota, być równa frankowi szwajcarskiemu i posiadać 30% pokrycie w złocie, walutach obcych i dewizach. Nowo powstały Bank Polski, rozpoczął emisję złotego 28 kwietnia 1924 roku. Ustalono także parytet wymiany na poziomie 1,8 miliona marek polskich za 1 złoty. Dnia 1 lipca 1924 roku marka polska przestała być prawnie sankcjonowanym środkiem płatniczym. Jednakże, by umożliwić obywatelom swobodną wymianę walut dokonywano jej aż do 1 czerwca 1925 roku ((K. Korab, Władysław Grabski, Warszawa 2004, s. 66. )).

W połowie 1924 roku pojawiły się czynniki destabilizujące rozwój gospodarki Rzeczypospolitej. Początkowo uwidoczniły się kłopoty eksportowe związane ze spadkiem cen na podstawowy surowiec energetyczny jakim był węgiel. Na przełomie lipca i sierpnia kraj nawiedziły także powodzie. Dużo większym obciążeniem dla sytuacji wewnętrznej był jednak nieurodzaj. W efekcie doszło do podwyższenia cen hurtowych i kosztów utrzymania, wzrosła liczba osób bezrobotnych (z 98 tysięcy w czerwcu 1924 roku do 165 tysięcy we wrześniu 1924 roku) oraz pogorszenia stanu bilansu handlowego. Dodatkowym obciążeniem była konfliktowa sytuacja na Kresach Wschodnich. Ludność z terenów ZSRR wdzierała się na terytorium kraju, grabiąc i napadając. By likwidować ten proceder stworzono Korpus Ochrony Pogranicza, który z jednej strony działał dla obrony interesów obywateli, ale z drugiej strony stanowił wydatek rzędu 200 milionów złotych ((M. Drozdowski, Władysław…, s. 168.)).

Pomimo trudnej sytuacji wewnętrznej Sejm uchwalił budżet wnioskowany przez premiera Grabskiego, wnosząc niewielkie poprawki. Miało to miejsce 11 lipca 1924 roku. W tym czasie doszło także do zmian w składzie rządu, nowym ministrem oświaty został Stanisław Grabski, ministrem spraw zagranicznych Aleksander Skrzyński, a ministrem rolnictwa Wiesław Kopczyński. W sierpniu 1924 roku wprowadzono także nową taryfę celną. Zwiększono cła na towary przemysłowe oraz kolonialne, co miało na celu ochronę krajowego rynku pracy oraz zrównoważenie bilansu handlowego. Wprowadzono także znaczną opłatę paszportową w kwocie 500 złotych oraz rozwinięto sieć krajowych uzdrowisk licząc na wpływy z turystyki ((Tamże, s. 169. )).

W dniu 22 października 1924 roku premier przedstawił zmodyfikowany plan budżetu na 1925 rok, w swoim expose tłumacząc, iż nie przewidział niektórych trudności. Wokół Grabskiego pojawiła się grupa niezadowolonych posłów lobbująca na jego niekorzyść. Jednak większością głosów premier uzyskał wotum zaufania od rządu. Tuż po tym zaczęto wdrażać kolejne reformy. Zadecydowano o udzieleniu pożyczek drobnym rolnikom przez Bank Rolny oraz o zwiększeniu kredytowania przez Bank Gospodarstwa Krajowego. Efektem tych działań był spadek liczby bezrobotnych do 151 tysięcy w grudniu 1924 roku. Uzyskanie pożyczek zagranicznych w celu rozszerzenia kredytów przemysłowych, przyczyniło się natomiast do poprawy sytuacji przemysłowej ((Tamże, s. 170. )).

Rok 1924 zakończył się spadkiem wskaźników kosztów utrzymania i bezrobocia, zmniejszeniem drożyzny oraz inflacji w efekcie doprowadzając do polepszenia nastrojów społecznych. Kolejne zmiany nie były już wprowadzane w tak restrykcyjny sposób. Spowolnienie w tej kwestii związane było z pogorszeniem się sytuacji rynkowej na przełomie 1924 i 1925 roku ((G. Wójtowicz, Władysław Grabski i polityka pieniężna, [w:] Władysław Grabski uczony i mąż stanu, pod red. J. Konefała i S. Wójcika, Lublin 2005, s. 142.)).

Rozdział IV
Działania rządu Władysława Grabskiego w 1925 roku

Od 1925 roku rozpoczął się okres ulegania ministrom oraz podejmowania często niekorzystnych decyzji przez premiera Władysława Grabskiego. Związane było to z pojawiającym się w progu 1925 roku kryzysem gospodarczym, który dotknął Rzeczypospolitą. To z kolei spowodowało wzrost niezadowolenia i napięć społecznych, które rzutowały na prowadzenie polityki wewnętrznej.

W początkowych miesiącach 1925 roku Bank Rolny uzyskał 21 milionów złotych do zagospodarowania na kredyty dla rolników. Ich spłata miała nastąpić po żniwach, jednak w związku z nieurodzajem nie doszła do skutku obciążając budżet. Pocztowa Kasa Oszczędności udzielała samorządom kredytów budowlanych, które w dużej mierze również nie zostały uregulowane. Do 1 kwietnia 1925 roku kwota zaciągniętych kredytów wynosiła 12 milionów złotych. Ponadto Premier Grabski uległ roszczeniom resortów dotyczącym rozwoju kredytów przeznaczonych na budowę i inwestycje, co bardzo mocno zwiększyło wydatki państwa i stanowiło ogromną pomyłkę z ekonomicznego punktu widzenia. Rząd zwiększył także wydatki na wojsko. Wśród wielu nieefektywnie podjętych działań, na nieznaczną poprawę sytuacji w przemyśle miała wpływ jedynie tak zwana pożyczka dillonowska o wartości 26 milionów dolarów ((M. Drozdowski, Władysław…, s. 172. )).