Kategorie
XX i XXI wiek

Działalność na rzecz kobiet w organizacji kobiecej (Liga Kobiet Polskich) na przykładzie województwa kieleckiego w latach 1951-1989

Wśród inicjatyw, z którymi występowała do władz państwowych, a które zostały rozpatrzone pozytywnie i wprowadzone w życie, wymienić można działania na rzecz wydania ustawy o dopuszczalności przerywania ciąży((Ustawa z 27 kwietnia 1956 r. o warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (Dz. U. z 1956 Nr.12,poz. 61). Zob. więcej na temat ustawy aborcyjnej: M. Maciejewska, Aborcja w PRL-u. Ustawa o warunkach dopuszczalności przerywania ciąży z 1956 roku w kontekście feministycznym, w: PRL bez uprzedzeń, pod red .J. Majmurek, P. Szumlewicz,, Warszawa 2010.)), zniesienie progresji podatkowej dla samotnych matek, ustawy dotyczące walki z alkoholizmem(( Postanowienie ustawy z dn. 10 grudnia 1956 r. o zwalczaniu alkoholizmu (Dz. U. z 1959 Nr. 12, poz. 62 ).)), zarządzenia zakazujące zwalniania z pracy kobiet, które jako jedyne pracują w rodzinie. Liga była również inicjatorką wprowadzenia do kodeksu rodzinno-opiekuńczego zasady regulowania w wyroku rozwodowym sytuacji mieszkaniowej byłych małżonków z uwzględnieniem interesów dziecka. Przyczyniła się również do wprowadzenia do kodeksu zasady wyboru nazwiska przy zawieraniu małżeństwa, wpisania stanu rodzinnego do dowodów osobistych mężczyzn na mocy ustawy o dowodach osobistych(( APK, LKP-Zarząd Woj. w Kielcach, Protokół z uroczystego plenarnego…,sygn.67, k. 38.)).
Niewątpliwie Liga dużą część swojej pracy kierowała do kobiet i dla kobiet. Wśród wielu podejmowanych inicjatyw należy wymienić zwiększenie odsetka kobiet pracujących zawodowo. Ugrupowanie kobiece dużą wagę przykładało do kwestii związanych z zatrudnieniem, co zauważyć można na płaszczyźnie organizacyjnej. Funkcjonował Wydział Aktywizacji Zawodowej Zarządu Wojewódzkiego((Podzielony był na cztery piony: pierwszy ma podsekcje – produktywizacji i szkolenia, drugi bytowo-usługowo, trzeci – socjalno-opiekuńczo, czwarty – poradnictwo społeczno-prawne. Wszystkie piony tworzą Sekcję Aktywizacji Zawodowej. Do zadań należy, między innymi: aktywizacja kobiet, popularyzowanie i werbowanie kobiet do nowych zawodów, awansowanie i wysuwanie kobiet na kierownicze stanowiska, kontrole bytowe kobiet mieszkających w hotelach robotniczych. Tamże, Protokół z narad pracowników Ligi Kobiet 1955-1965, sygn. 71, k. 10-11.)), czy Komisja Zatrudnienia((W takich miejscowościach, jak: Ostrowiec, Radom, Kielce, Starachowice, Opoczno, Sandomierz, Włoszczowa, Busko, Jędrzejów, Końskie. )). Do zadań komisji należało w roku 1967, między innymi: przysposobienie kobiet do zawodu, wykorzystanie funduszu interwencyjnego na szkolenie, zatrudnienie jedynych żywicielek rodzin, zatrudnienie absolwentek szkół zawodowych zgodnie z przygotowaniem, nabór dziewcząt do szkół o kierunkach technicznych. Według władz Ligi Kobiet w 1968 r. najtrudniejsza sytuacja przedstawiała się w Ostrowcu, gdzie na koniec 1967 roku zarejestrowanych było 1.100 kobiet poszukujących pracy i Skarżysku – zarejestrowanych było 849 bezrobotnych kobiet. W związku z tym zorganizowano narady w wyżej wymienionych miastach, w których przedstawicielki LK rozmawiały z Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej (Wydział Zatrudnienia, Komisja Pracy i Płac) oraz dyrektorami zakładów. Zakłady pracy zobowiązane zostały do przedstawienia wykazu, ile kobiet i w jakim zawodzie można zatrudnić w I kwartale 1969 r. W uchwale Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej zostały obligatoryjnie ustalone wskaźniki zatrudnienia kobiet na lata 1968-1970 dla 286 zakładów pracy, w tym na terenie miast: Kielce – 91, Ostrowiec – 32, Radom – 107, Skarżysko – 36, Starachowice – 20((Tamże, Protokół z narad pracowników Ligi Kobiet 1955-1965, sygn. 71, k. 99.)).
Dla przykładu w 1981 r. zatrudnionych w gospodarce uspołecznionej w województwie kieleckim było 338 tys., z tego 142 tys. były to kobiety, pozostałe 196 tys. stanowili mężczyźni. Natomiast w 1987 r. na 337 tys. czynnie pracujących kobiet wynosiła 146 tys. osób, a mężczyźni liczyli 192 tys. osób(( Dane szacunkowe; APK, Wojewódzki Urząd Statystyczny w Kielcach, sygn. 3342, k. 4, sygn.3557, k. 1.)). W skali całego kraju między rokiem 1950 a 1989 udział kobiet w ogólnej liczbie zatrudnionych w gospodarce uspołecznionej wzrósł z 30,6% do 46,7%. Tendencje zwiększające odsetek kobiet pracujących w całym tym okresie nie przebiegały równomiernie. W latach 1946-1956 liczba kobiet zatrudnionych w gospodarce uspołecznionej wzrosła z 874 tys. do 2 mln. 70 tys((H. Sekuła-Kwaśniewicz, Meandry ruchu kobiecego w czasach PRL, w: „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis Studia Politologica” 2013, s. 67; Zob. więcej na temat zatrudnienia kobiet: Kobiety i mężowie. Studium porównawcze, red. J. Sikorska, Warszawa 1996; I. Ratman-Liwerska, Edukacja poza konwencją, Białystok 1993; D. Jarosz, Kobiety a praca zawodowa w Polsce 1944-1956, (główne problemy w świetle nowych badań źródłowych) w: Kobieta i praca, pod red. A. Żarnowskiej, A. Szwarcman, Warszawa 2000.)).
Liga aktywnie działała w wyżej omawianej sferze. Włączyła się między innymi do akcji zwiększania liczby stanowisk dla kobiet w zakładach pracy. Poziom zaangażowania kobiet z ugrupowania był zauważalny na podstawie wniosków wnoszonych do sekcji WRN i odpowiednich komisji działających w tym czasie. Dotyczyły one głównie zamiany stanowisk, zwłaszcza w rejonach, w których występował niedobór męskiej siły roboczej, zatrudniania kobiet w niepełnym wymiarze godzin w resorcie łączności i handlu((Wydział Handlu WRN zobowiązał podległe jednostki do zwiększenia zatrudnienia o 302 kobiety.)), zorganizowania dla kobiet kursu konduktorów pociągów osobowych w Skarżysku. Starania Ligi w 1968 r. przyniosły wymierny skutek w postaci objęcia szkoleniem 1.006 kobiet, które zostały następnie zatrudnione zgodnie z kierunkiem kwalifikacji. 359 kobiet kontynuowało rozpoczęte szkolenie w roku 1968((Tamże, k. 110. W ostatnich dwóch latach nastąpiła poprawa we wzroście wskaźnika udziału kobiet w ogólnym zatrudnieniu pozarolniczym, którego wykonanie – 33,2% przewidziano na koniec 1968 r. Jednak jak podkreślał zarząd Ligi to w dalszym ciągu w województwie kieleckim występuje nadwyżka kobiet niepracujących. Świadczą o tym dane z grudnia 1968 r. z Wydziale Zatrudnienia Rad Narodowych wówczas kobiet zarejestrowanych było 6.988 w tym 5.114 bez kwalifikacji. Tamże, k. 101-102.)).
Wśród inicjatyw podejmowanych przez organizację w omawianym obszarze należy także wymienić działania na rzecz zwiększania tzw. pracy nakładczej wśród kobiet. Miało to pozwolić na poprawę sytuacji na rynku pracy. Zarząd Główny współpracował z Komisją Drobnej Wytwórczości((Udział w drobnej wytwórczości produkcji nakładczej na Kielecczyźnie w roku 1964 r. wynosił 7,2%, a w skali krajowej 6,3%. )). Najwięcej zatrudnionych w tzw. „pracy chałupniczej” w latach 60. było kobiet ze Skarżyska (na 361 osób 359 stanowiły kobiety)((Tamże, Sprawozdanie z działalności za 1963-1964, sygn. 82, k. 61.)).
Obok tych wszystkich inicjatyw mających na celu zwiększenia zatrudnienia, Liga zwracała uwagę na warunki w jakich pracowały kobiety. Szczególnie w szwalniach, w których najczęściej brakowało odpowiedniej wentylacji. Organizacja zajmowała się również kwestiami związanymi z wynagrodzeniem dla kobiet. W jednym ze sprawozdań z działalności Ligi w zakładach „Predom-Mesko” w Skarżysku z roku 1981 stwierdzono, że w porównaniu z wynagrodzeniem mężczyzn uposażenie kobiet jest znacznie niższe, szczególnie pracownic z długoletnim stażem pracy. Wówczas, jak podkreśliła Liga Kobiet Polskich, to dzięki jej interwencji sytuacja uległa poprawie, zastrzegając przy tym, że problem nadal występuje i wymaga dalszych działań((Tamże, Posiedzenie Prezydium (Protokół-Informacje) 1983, sygn. 64, k. 11. )). Problem pozycji zawodowej kobiet ponownie omawiano podczas plenarnego posiedzenia ZW LKP w Kielcach w 1988 r., które dotyczyło, przejawu dyskryminacji na płaszczyźnie płac, awansów i odznaczeń względem kobiet. I tak dla przykładu w Hucie im. M. Nowotki w Ostrowcu średnia zarobków kobiet wynosiła 30 tys. zł, a mężczyzn – 54 tys. zł.; w Fabryce Łożysk Tocznych (FŁT) „Iskra” w Kielcach odpowiednio zarabiano – 38 tys. zł i 55 tys. zł, natomiast w „Polmo SHL” – 26 tys. i 40 tys. zł. Podobnie wyglądała kwestia zajmowania kierowniczych stanowisk, np. w Zakładach Przemysłu Odzieżowego w Ostrowcu, 91% zatrudnionych stanowiły kobiety, a tylko 6,1% z nich było na stanowisku kierowniczym. Podczas dyskusji Liga zwróciła uwagę na poziom wykształcenia: 14,665 kobiet w województwie kieleckim miało ukończone studia wyższe, podczas gdy mężczyzn z tytułem magistra było 13,801((„ Słowo Ludu”, 1988 nr 62. Aktywność zawodowa kobiet nie zawsze była dobrze odbierana. Po premierze filmu pt. „Irena do domu” w 1955 r. tytuł stał się hasłem, którym żartobliwie określano stosunek do podejmowania pracy przez kobiety, uważając, że ich miejsce jest w domu, a obowiązek to wychować dzieci, Rezultatem aktywności zawodowej kobiet jest demoralizacja dzieci. )).
Należy zaznaczyć, że kwestie związane z równouprawnieniem nie stanowiły przedmiotu szeroko zakrojonej działalności Ligi. Problem ten zaczął być zauważalny w działalności Ligi Kobiet Polskich dopiero na początku lat 80.

Autor: Katarzyna Zgryza

Katarzyna Zgryza