Kategorie
1918-1939

Rozwój niemieckiego lotnictwa wojskowego w latach 1918-1939 – część 2.

Od początku formowania jednostek lotnictwa morskiego, niemiecka Kriegsmarine domagała się podporządkowania sobie lotnictwa morskiego. Jednakże Göring pomimo zapewnień o pełnej współpracy lotnictwa z marynarką wojenną, nie chciał się zgodzić na podporządkowanie Kriegsmarine sześciu eskadr wyposażonych w samoloty lądowe, które miały wykonywać misje bombowe i dalekiego rozpoznania. Wiązało się to z świadomością najwyższych władz o nieuchronnym konflikcie z Wielką Brytanią. Uznano również, że na wypadek konfliktu najważniejszym celem będzie brytyjska Royal Navy, zaś na dalszym planie znajdować się powinno zwalczanie żeglugi i portów nieprzyjaciela. Zastrzeżono również, że od działań lotniczych przeciwko Anglii nie można oczekiwać skutków o znaczeniu rozstrzygającym dla przebiegu wojny. Zdawano bowiem sobie sprawę z niedostatecznego przygotowania i słabości niemieckiego lotnictwa w przypadku konieczności prowadzenia działań nad morzami. Dnia 24.11.1938 r., płk Hans Jeschonnek ((Hans Jeschonnek (ur. 9.04.1899 r. – zm. 19.08.1943 r.)- niemiecki lotnik, generał lotnictwa, szef sztabu generalnego Luftwaffe podczas II wojny światowej. W. Shirer, The Rise and Fall of the Third Reich, New York 1983.)) przedstawił plan rozbudowy Luftwaffe do 1942 r. Zakładał on do tego czasu utworzenie 58 pułków bombowych i 16 myśliwskich, z czego aż 13 pułków bombowych miało zostać przeszkolonych i przeznaczonych do prowadzenia operacji morskich, natomiast kolejnych 30 odkomenderowanych do prowadzenia działań nad Wyspami Brytyjskimi. Lotnictwo morskie zaś miało mieć w posiadaniu 500 samolotów podporządkowanych Marynarce Wojennej ((M. Murawski, op. cit., s. 12.)) .
Dnia 27.01.1939 r. Herman Göring i adm. Erich Raeder ((Erich Johann Albert Raeder (ur. 24.04.1876 r. w Wandsbek, zm. 6.11.1960 r. w Kilonii) – niemiecki oficer marynarki w stopniu wielkiego admirała, jeden z wysokich rangą przywódców wojskowych III Rzeszy. Raeder uzyskał stopień wielkiego admirała (Großadmiral) w 1939, będąc pierwszą osobą osiągającą taki stopień wojskowy w czasie wojny od czasu admirała Alfreda von Tirpitza. Raeder dowodził morskimi siłami zbrojnymi Niemiec (Kriegsmarine) w pierwszej połowie II wojny światowej. Został odsunięty od obowiązków w 1943, kiedy to jego miejsce zajął admirał Karl Dönitz. Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze skazał Raedera na karę dożywotniego więzienia, z którego jednak został zwolniony w 1955 na skutek problemów zdrowotnych. J. Dülffer, Weimar, Hitler und die Marine. Reichspolitik und Flottenbau 1920-1939, Düsseldorf 1972.)) wspólnie podpisali protokół, który zawierał ostateczny podział zadań. Zgodnie z nim Luftwaffe miała być odpowiedzialna za prowadzenie działań przeciwko Wyspom Brytyjskim, wojnę minową oraz zwalczanie jednostek brytyjskiej marynarki wojennej i handlowej na zachód od Irlandii. W kompetencji Kriegsmarine miała pozostać ingerencja z powietrza w walki na morzu, oraz działania rozpoznawcze. Ustalono również, że ogólna liczba eskadr lotnictwa morskiego do końca 1941 r. miała wynosić 41, a liczba samolotów osiągnąć poziom 500 maszyn. Jednakże należy zaznaczyć, że lotnictwo morskie III Rzeszy odgrywało jedynie rolę pomocniczą. To Luftwaffe miała prowadzić główne operacje nad morzem, Kriegsmarine zaś swoje samoloty miało przeznaczyć do misji rozpoznawczych. Ogólna liczba 500 samolotów, którymi miało dysponować lotnictwo morskie, przeznaczone było jako wyposażenie do następujących eskadr:
12 eskadr bazujących na lotniskowcach,
2 eskadr pokładowych,
9 eskadr dalekiego rozpoznania,
9 eskadr wielozadaniowych,
6 eskadr samolotów niszczycielskich,
3 eskadr lądowych, bombowo-rozpoznawczych dalekiego zasięgu ((M. Murawski, op. cit., s. 19.)).

Opublikowany dnia 22.05.1939 memoriał dotyczący operacyjnego podziału zadań dla poszczególnych rodzajów broni wykazał niedostatki w przygotowaniach Luftwaffe do wojny na morzu z Wielką Brytanią. Nie uwzględnione były w nim ataki na Royal Navy, z powodu znajdujących się jego baz poza zasięgiem lotnictwa, a w dodatku brak było odpowiednich bomb przeciwpancernych zdolnych do przebicia pancerza brytyjskich okrętów. Jednakże niemieccy sztabowcy zakładali, że do czerwca 1940 r. działalność brytyjskiego przemysłu wojennego zostanie zakłócona, natomiast w 1942 r. dzięki użyciu 22 pułków bombowych sparaliżowana. Nastąpić to miało z jednej strony z powodu bombardowania zakładów przemysłowych na Wyspach Brytyjskich, a z drugiej strony na wskutek przerwania połączeń drogą morską, poprzez bombardowanie statków i minowanie szlaków morskich z powietrza ((Ch. Goss, Sea Eagles Volume One. Luftwaffe Anti-Shipping Units 1939-1941, Haersham 2005, s. 2-5.)).
Ostatecznie dnia 1.09.1939 r. niemieckie lotnictwo morskie składało się z 19 eskadr, co stanowiło niewielką część planowanej ostatecznej liczby jednostek lotnictwa morskiego. Plany dotyczące działania własnych sił powietrznych na morzu były wysoce optymistyczne. Wszystko to sprawiło, że w przededniu wojny przed dowódcami eskadr lotnictwa morskiego postawiono trudne zadanie osiągnięcia przewagi nad otaczającymi Niemcy akwenami morskimi ((Ibidem.)).
Ważnym elementem świadczącym o sile wojsk powietrznych jest opracowanie i rozwój założeń taktycznych użycia lotnictwa. Zasady rządzące wykorzystaniem sił powietrznych ustalono już w 1936 r. Mówiły one o tym, że:

Rozstrzygnięcia w wojnie można osiągnąć tylko przez współpracę wszystkich trzech rodzajów broni. (…). Naczelnym celem wojny jest zniszczenie wojsk lądowych przeciwnika (…) zadaniem sił powietrznych jest takie prowadzenie walk w powietrzu w szerszych ramach całej wojny, żeby osiągnąć ten cel (( K. Völker, Dokumente und Dokumentarfotos zur Geschichte der deutschen Luftwaffe, Stuttgart 1968, s. 469. )).

Strategia niemieckiego dowództwa opierała się na szybkim uderzeniu formacji pancernych na główne siły wroga, dlatego też samoloty budowano tak, by do tej strategii pasowały. Małe i średnie bombowce, samoloty bombardujące z lotu nurkowego i ciężkie myśliwce szturmowe projektowano z myślą o bezpośrednim wsparciu dla niemieckiej armii lądowej. Niemcy nigdy nie podzielali optymistycznych oczekiwań brytyjskich i amerykańskich strategów lotniczych, których wiara w decydującą skuteczność bombardowań strategicznych pozostała niezłomna. Co prawda Luftwaffe przygotowało materiały dotyczące wszystkich ważnych obiektów przemysłowych brytyjskich i francuskich, jednakże nie ustalono strategii bombardowań mającej na celu zniszczenie tychże obiektów ((R. Overy, Wojna powietrzna 1939-1945, Warszawa 2007, s. 26-35.)).
W latach 1938-1939 zaplanowano w Niemczech specjalny etap konwersji w lotnictwie. Polegał on na czasowym zmniejszeniu liczby samolotów, co w efekcie sprawiło że na początku 1939 r, Luftwaffe była słabsza niż na początku 1938 r. Działo się tak, gdyż z eskadr wycofano maszyny starego typu, a na uzupełnienie strat nowymi samolotami potrzebne było następnych kilka miesięcy. Z kolei w kwestii stosunku liczby samolotów bombowych do myśliwskich, w Niemczech z biegiem lat różnica ta stopniowo zmniejszała się. W 1936 r. Luftwaffe na jeden samolot myśliwski posiadała dwa samoloty bombowe. Systematycznie zwiększano nacisk na lotnictwo taktyczne bezpośredniego wsparcia, co obniżyło ten wskaźnik do wartości 1,3:1. Tendencja do zwiększania produkcji samolotów myśliwskich była skutkiem ich rosnącej przewagi technicznej nad bombowcami, a także stopniowego uświadamiania sobie, że możliwości samolotu bombowego były wcześniej ocenione przesadnie (( Ibidem, s. 40-45.)).
Adolf Hitler chcąc imponować za granicą rozmachem niemieckich zbrojeń, stworzył lotnictwo liczebnie wielkie na papierze, które w latach 1938-39 ciągle jeszcze nie miało solidnego zaplecza materialnego i organizacyjnego, a którego liczebność zwiększono przez włączenie samolotów transportowych i szkolnych o wątpliwej użyteczności. Jego tzw. Risikoluftwaffe była w rzeczywistości słabsza niż sądzili jej przeciwnicy. Tak więc siły powietrzne III Rzeszy, podobnie jak większość innych w tym czasie, nadawały się raczej do odstraszania niż do wielkich operacji strategicznych skierowanych przeciwko silnemu przeciwnikowi. W 1939 r. potęga powietrzna Niemiec była w rzeczywistości mniejsza niż połączone lotnictwo aliantów. Co prawda równowaga sił przesunęła się nieco na korzyść Rzeszy po zajęciu Czechosłowacji, której samoloty zostały wcielone do Luftwaffe w rozmaitych funkcjach pomocniczych, to jednak w chwili wybuchu wojny alianci mieli więcej samolotów pierwszej linii niż Niemcy. Natomiast niemieckie samoloty pierwszej linii przewyższały alianckie parametrami technicznymi, co przyczynić się miało do sukcesów w pierwszym etapie wojny ((D. Irving, Wojna Hitlera, Kraków 2009, s. 110-131.)).

Krzysztof Jarosz

Zdjęcie: Wikipedia

Bibliografia:

Batowski H., Między dwiema wojnami 1918-1939. Zarys historii dyplomatycznej, Kraków 1988.

Bishop Ch., Eskadry Luftwaffe 1939-1945, Warszawa 2008.

Bradley D., Tradition für die Luftwaffe: Generalleutnant Walther Wever(1887–1936), Osnabrück 1997.

Chant Ch., Samoloty II wojny światowej, Warszawa 2000.

Czubiński A., Historia powszechna XX wieku, Poznań 2009.

Dülffer J., Weimar, Hitler und die Marine. Reichspolitik und Flottenbau 1920-1939, Düsseldorf 1972.

Ebert H.J., Kaiser J.B., Peters K., Willy Messerschmitt, Pionier der Luftfahrt und des Leichtbaues. Eine Biographie, Bonn 1992.

Franks L.R.N., Bailey F.W., Guest R., Above the Lines – The Ace and Fighter Units of German Air Service, Naval Air Service and Flanders Marine Corps 1914-1918, London 1993.

Goss Ch., Sea Eagles Volume One. Luftwaffe Anti-Shipping Units 1939-1941, Haersham 2005.

Griehl M., Dressel J., Die deutschen Kampflugzeuge im Einsatz 1936-1945, Preußisch-Oldendorf 1990.

Irving D., The Rise and Fall of the Luftwaffe. The Life of Field Marshal Erhard Milch, London 1973.

Irving D., Wojna Hitlera, Kraków 2009.

Irving D., Wojna Milcha. Świetność i zmierzch Luftwaffe, Kraków 2011

Kay A.L., Smith J.R., German Aircraft of World War II, Annapolis 2002.

Laureau P., Legion Condor. The Luftwaffe in Spain 1936-1939, Ottringham 2000.

Léonard H., Les Chasseurs Polikarpov, Clichy 2004.

MacDonald Ch.B., The Last Offensive, Washington DC 1973.

Michulec R., Elita Luftwaffe: rzecz o niemieckich asach myśliwskich 1939-45, Gdynia 1999.

Miertsch W., Junkers Ju 52/3m. = Junkers Ju 52. Zivilversionen, Bonn 1998.

Müller K.J., Das Heer und Hitler, Stuttgart 1969.

Murawski M., Luftwaffe nad morzami, Gdańsk 2000

Neitzel S., Der Einsatz der Deutschen Luftwaffe über der Nordsee und dem Atlantik: 1939-45, Bonn 1995.

Overy R., Wojna powietrzna 1939-1945, Warszawa 2007.

Pawłowski T., Lotnictwo myśliwskie w Europie w 1939 r., [w:] Lotnictwo, nr 3(96), Warszawa 2009.

Pimlott J., Die Luftwaffe. Die Geschichte der deutschen Luftwaffe im Zweiten Weltkrieg, Klagenfurt 2010.

Przysuski G., Lotnictwo bombowe i szturmowe Luftwaffe, Kraków 1994.

Ries K., Ring H., Legion Condor 1936-1939. Eine illustrierte Dokumentation, Mainz 1980.

Shirer W., The Rise and Fall of the Third Reich, New York 1983.

Spick M., Asy Lotnictwa Bombowego Luftwaffe, Warszawa 2001.

Spick M., Asy światowego lotnictwa myśliwskiego 1914-2000, Warszawa 2006.

Taylor J.H.M., Jane’s Encyclopedia of Aviation, London 1989.

Titz Z., Czechoslovakian Air Force, 1918-1970, Reading 1971.

Völker K., Dokumente und Dokumentarfotos zur Geschichte der deutschen Luftwaffe, Stuttgart 1968.

Autor: Krzysztof Jarosz

Krzysztof Jarosz- doktorant Instytutu Historii UR, w swych badaniach skupia się na analizie założeń taktycznych niemieckiego i brytyjskiego lotnictwa w okresie II wojny światowej.