Kategorie
1918-1939

Rozwój niemieckiego lotnictwa wojskowego w latach 1918-1939 – część 1.

Wszystkie te działania zostały uwieńczone dnia 1.03.1935 r., kiedy to zgodnie z rozporządzeniem Adolfa Hitlera powołano do życia Reichsluftwaffe ((Reichsluftwaffe – Siły Powietrzne Rzeszy.)). Był to ważny krok w drodze do budowy silnego lotnictwa, łamiący jednocześnie ciążące na III Rzeszy postanowienia. Fakt ten otworzył nową kartę w historii niemieckiego lotnictwa, rozpoczął bowiem etap jawnego budowania potęgi Luftwaffe ((J. Pimlott, op. cit., s. 16-18.)).
Wraz z powstaniem Luftwaffe wszyscy członkowie organizacji DLV zostali zaprzysiężeni jako jej żołnierze. Lotnictwo wojskowe zostało podporządkowane Oberkommando der Luftwaffe (OKL) ((Oberkommando der Luftwaffe (OKL) – Naczelne Dowództwo Sił Powietrznych.)), na którego czele stanął Oberbefehlshaber der Luftwaffe ((Oberbefehlshaber der Luftwaffe – Naczelny Dowódca Sił Powietrznych.)), którym został Reichsmarschall Göring. Szefem sztabu OKL został zaś gen. Walther Wever ((Walther Wever (ur. 11.11.1887 r. w Wilhelmsort – zm. 3.06.1936r.) – w latach 1935-36 Naczelny Dowódca Luftwaffe. D. Bradley, Tradition für die Luftwaffe: Generalleutnant Walther Wever (1887–1936), Osnabrück 1997.)), a od 1937 r., po jego śmierci w wypadku lotniczym, zastąpił go gen. Albert Kesselring ((Albert Kesselring (ur. 30.11.1885 r. w Marktsteft, zm. 16.07.1960 r. w Bad Nauheim) – niemiecki feldmarszałek, marszałek polny Luftwaffe. Ch.B. MacDonald, The Last Offensive, Washington DC 1973.)). Luftwaffe weszła w skład Wehrmachtu ((Wehrmacht – niemieckie siły zbrojne okresu III Rzeszy. Zostały utworzone 16 marca 1935 roku wbrew traktatowi wersalskiemu zastępując Reichswehrę. Powstały po wprowadzeniu przez Adolfa Hitlera powszechnej służby wojskowej. K. J. Müller, Das Heer und Hitler, Stuttgart 1969.)), w który przekształciła się Reichswera. Siły Powietrzne III Rzeszy zrównane w hierarchii były z Heer (( Heer – wojska lądowe III Rzeszy, wchodzące w skład Wehrmachtu.)) i Kriegsmarine ((Kriegsmarine – marynarka wojenna III Rzeszy Niemieckiej, część sił zbrojnych Niemiec istniejąca w latach 1935-1945 w ramach Wehrmachtu.)).

Luftwaffe rozmieszczona była w Okręgach Lotniczych, których granice pokrywały się z Okręgami Wojskowymi, gdzie decyzje podejmowane były przez Dowództwa Okręgów Lotniczych. Ich rozmieszczenie przedstawiało się następująco:

I Okręg Lotniczy z siedzibą w Królewcu,
II Okręg Lotniczy z siedzibą w Berlinie,
III Okręg Lotniczy z siedzibą w Dreźnie,
IV Okręg Lotniczy z siedzibą w Monastyrze,
V Okręg Lotniczy z siedzibą w Monachium,
VI Okręg Lotniczy (Dowództwo Lotnictwa Morskiego) z siedzibą w Kilonii ((G. Przysuski, op. cit., s. 8.)).

Podstawową jednostką organizacyjną jednostek liniowych Luftwaffe był Geschwader ((Geschwader – pułk.)) składający się z trzech, lub czterech Gruppen ((Gruppe – dywizjon.)) oraz Staffel ((Staffel – eskadra.)) podzieloną na Kette ((Kette – klucz.)), a później na Rotte. W skład Gruppe wchodziło trzy Staffeln, te zaś składały się z Ketten/Rotten. Geschwader liczył przeciętnie 120 samolotów, Gruppe 36 samolotów, zaś Staffel 12 samolotów. Ponad pułkami znajdował się Fliegerkorps (( Fliegerkorps – korpus lotniczy.)), lub mniejszy Fliegerdivision (( Fliegerdivision – dywizja lotnicza.)), zaś najwyższa w hierarchii była Luftflotte ((Luftflotte – flota powietrzna.)), która dysponowała liczbą około 1250 samolotów.

Pierwszym prawdziwym sprawdzianem dla niemieckiego lotnictwa była wojna domowa w Hiszpanii. Wysłany tam Legion Condor ((Legion Condor – niemiecka jednostka lotnicza, wyposażona w sto maszyn bojowych, wysłana w 1936 przez Hitlera na pomoc faszystom hiszpańskim. Samoloty Legionu Condor brały udział w hiszpańskiej wojnie domowej wspomagając wojska generała F. Franco w walkach przeciwko rządowi republiki hiszpańskiej do 1939. Siła militarna jednostki w znaczącym stopniu przyczyniła się do ostatecznego zwycięstwa wojsk generała F. Franco. A. Czubiński, Historia powszechna XX wieku.)) miał okazję praktycznego przetestowania samolotów, jak też założeń taktycznych i doskonalenia umiejętności latania bojowego. W kampanii tej odegrał istotną rolę. Przede wszystkim Legion Condor był pionierem przyszłych zwycięstw Luftwaffe w powietrzu. Jego głównymi obowiązkami było zdobycie przewagi powietrznej oraz wsparcie ofensywy wojsk lądowych. Znacząco przyczynił się do uzyskania przez wojska Franco dominacji w powietrzu ((P. Laureau, Legion Condor. The Luftwaffe in Spain 1936-1939, Ottringham 2000, s. 4.)). Piloci niemieccy zdobyli cenne doświadczenie, odnosząc ponad 300 zwycięstw. Na wojska przeciwnika zrzucono 21 000 ton bomb. Wyciągnięto z tychże walk także wnioski, które miały wpływ na funkcjonowanie Luftwaffe w przyszłej wojnie. Przede wszystkim, głównie za sprawą Obersta Wernera Möldersa ((Werner Mölders (ur. 18.03.1913 r. w Gelsenkirchen, zm. 22.11.1941 r. we Wrocławiu) – niemiecki lotnik, as myśliwski okresu II wojny światowej. R. Michulec, Elita Luftwaffe: rzecz o niemieckich asach myśliwskich 1939-45, Gdynia 1999.)), opracowano nowatorską formację lotniczą. Początkowo zwana Rotte, a później Schwarm, składała się z dwóch par, czyli czterech samolotów ((Zgodnie z sugestią Oberst Möldersa, cofnięto w niej skrzydłowego od prowadzącego, podobnie jak i drugą Rotte (ara) w stosunku do pierwszej i w ten sposób powstała sławna formacja, określana jako „czteropalczasta”. Następnie drugą parę umieszczono trochę wyżej i od strony słońca. W ten sposób pierwsza para samolotów myśliwskich była chroniona od najbardziej niebezpiecznej strony. Z kolei formacja typu Schwarm rozciągała się na około 600 metrów. Pilot znajdujący się na zewnątrz wykonywał ostry zwrot wyżej i po jego zakończeniu dopasowywał swoją pozycję do wewnętrznego skrzydłowego. Vide: M. Spick, Asy światowego lotnictwa myśliwskiego 1914-2000, Warszawa 2006, s. 91-93.)). Dzięki tym innowacjom piloci Legionu Condor doskonale wzajemnie się osłaniali, a jednocześnie mieli dużą swobodę działania, co zapewniało im sukcesy w Hiszpanii. Równie cenne doświadczenia wyniosły załogi samolotów bombowych. To tutaj sprawdzono taktykę użycia samolotów bombowych do atakowania celów z lotu nurkowego, w której opracowaniu duże zasługi miał gen. feldm. Wolfram von Richtchofen ((Wolfram Freiherr von Richthofen (ur. 11.10.1895 r. w Gut Barzdorf; zm. 12.07.1945 r. w Bad Ischl) – niemiecki lotnik, feldmarszałek lotnictwa. Uznawany za jednego z najskuteczniejszych, ale i najbardziej brutalnych dowódców hitlerowskiej Luftwaffe. L.R.N. Franks, F.W. Bailey, R. Guest, Above the Lines – The Ace and Fighter Units of German Air Service, Naval Air Service and Flanders Marine Corps 1914-1918, London 1993.)). Tak więc, wojna w Hiszpanii była cennym poligonem doświadczalnym i przyniosła wymierne efekty dla Luftwaffe w pierwszej fazie zbliżającej się wojny światowej ((I. Westwell, Condor Legion. The Wehrmacht`s Training Ground, Hersham 2004, s. 87-90.)).
Jeśli chodzi o założenia taktyczne to dwoma osobami kreującymi wizję Luftwaffe byli Walther Wever i Ernst Udet ((Ernst Udet (ur. 26.04.1896 r. – zm. 17.11.1941 r.) – niemiecki lotnik. W 1935 został pułkownikiem w nowo utworzonych wojskach lotniczych Luftwaffe, w następnym roku objął kierownictwo Urzędu Technicznego (Technische Amt) w Ministerstwie Lotnictwa Rzeszy (RLM). Odegrał istotny udział zwłaszcza w rozwoju lotnictwa bombowego i powstaniu bombowca nurkującego Junkers Ju 87 Stuka. Po niepowodzeniu lotnictwa w bitwie o Anglię, o które był obwiniany, na skutek rosnącej wrogości Goeringa i innych zwierzchników partyjnych, Udet popełnił samobójstwo. C. Bekker, The Luftwaffe War Diaries, New York 1972.)). Jednakże mieli oni zupełnie odmienne poglądy na rolę nowoczesnych sił powietrznych. Wever był jedynym w kierownictwie Luftwaffe rzecznikiem bombowców strategicznych i też takiej samej formy prowadzenia działań. Jednakże jego śmierć w 1936 r. definitywnie przekreśliła taką wizję działań Luftwaffe. To pozwoliło Ernstowi Udetowi skutecznie wdrożyć wizję lotnictwa ściśle wspierającego wojska lądowe (( Ch. Bishop, op. cit., s. 10.)).
Podobnie jak w przypadku lotnictwa brytyjskiego, w Luftwaffe przewodnią rolę w rozwoju sił powietrznych stanowiło, oprócz lotnictwa bombowego i morskiego, lotnictwo myśliwskie. Wagę tego rodzaju sił powietrznych rozumiano od samego początku. W myśl tajnego porozumienia, zawartego dnia 29.07.1922 r., ze Związkiem Sowieckim, w Lipiecku 400 km na południowy wschód od Moskwy, powstała sekretna baza, w której niemieccy piloci wojskowi przechodzili szkolenie. Myślano w tym czasie również o wyposażeniu swojego lotnictwa myśliwskiego. Wobec tego w 1925 r. zamówiono 50 samolotów myśliwskich Fokker D.XIII ((Fokker D.XIII – samolot myśliwski produkowany w Holandii od połowy 1920 roku. Osiągi: prędkość maksymalna: 270 km/h, zasięg: 600 km, pułap: 8000 m, wznoszenie: 9,8 m/s. Vide: J.H.M. Taylor, Jane’s Encyclopedia of Aviation, London 1989.)). Jednakże prawdziwy rozwój tego lotnictwa nastąpił po 1933 r. Opracowana w tym czasie niemiecka doktryna współpracy lotnictwa z wojskami lądowymi wymagała zapewnienia samolotom bombowym wypełniającym misję, odpowiedniej ochrony. Od początku powstania Luftwaffe niemieccy konstruktorzy pracowali nad samolotem, który będzie spełniał tą rolę. Ostatecznie wynik ich prac w postaci Messerschmitta Bf 109, zwłaszcza wersji oznaczonej jako E ((Messerschmitt Bf 109 E – niemiecki samolot myśliwski, podstawowy myśliwiec Luftwaffe podczas II wojny światowej. Osiągi: prędkość maksymalna: 550 km/h na wysokości 4000 metrów, prędkość przelotowa: 375 km/h, pułap: 10500 m, zasięg: 660 km. Ch. Chant, Samoloty II wojny światowej, Warszawa 2000.)), w zupełni zaspokajał te potrzeby. Choć trzeba przyznać, że pierwsze wersje tego samolotu osiągające prędkość około 460 km/h z trudem wygrywały wyścigi z dwupłatowcami myśliwcami czeskimi Avia B 534 (( Avia B-534 – czechosłowacki samolot myśliwski, zaprojektowany i zbudowany w 1933 roku w wytwórni lotniczej Avia. Osiągi: prędkość maks. 415 km/h, prędkość wznoszenia na wysokość 5000 m: 4 min 28 s, pułap 10 600 m, zasięg 580 km. Vide: Z. Titz, Czechoslovakian Air Force, 1918-1970, Reading 1971.)). Zaś wysłane do Hiszpanii odnosiły sukcesy porównywalne do sukcesów włoskich Fiatów CR.32, dając się jednak zestrzelić sowieckim szybkim samolotom myśliwskim Polikarpow I-16 ((Polikarpow I-16 – jednomiejscowy samolot myśliwski i myśliwsko-bombowy produkcji ZSRR z czasów II wojny światowej. Osiągi: prędkość maks. 489 km/h, prędkość wznoszenia 14,7 m/s, pułap 9700 m, zasięg 599 km. H. Léonard, Les Chasseurs Polikarpov, Clichy 2004.)). Dopiero po zainstalowaniu silnika DB 601, Bf 109 E stały się jednymi z najlepszych myśliwców na świecie ((T. Pawłowski, Lotnictwo myśliwskie w Europie w 1939 r., [w:] Lotnictwo, nr 3(96), Warszawa 2009, s. 90.)).
Jesienią 1938 r, w czasie kryzysu monachijskiego, wykorzystując czeskie zasoby, Niemcy zorganizowali 26 Jagdgruppen (Jgr( ((Jagdgruppe (JGr) – dywizja myśliwska. Wszelkie formy organizacji lotnictwa poprzedzone przedrostkiem Jagd- dotyczą jednostek lotnictwa myśliwskiego.)), z których sześć dysponowało najnowszymi, w tym czasie, Messerschmittami Bf 109 ((Były to wersje B, C i D.)). Z kolei dnia 1.11.1938 r. wrócono do etatów pokojowych, z tym że każda Gruppe stała się bazą do tworzenia nowych Geschwadern. W ten sposób niemieckie lotnictwo myśliwskie powiększyło się trzykrotnie. Z kolei pod koniec sierpnia 1939 r. niemieckie samoloty myśliwskie zorganizowane były w kilkanaście Jagdgeschwadern, z których każda składała się z jednej, lub dwóch Gruppen. W momencie sierpniowej mobilizacji formacje zmieniały swoje nazwy, a niektóre nawet rodzaj lotnictwa (( T. Pawłowski, op. cit., s. 92.)).

Krzysztof Jarosz

Bibliografia w części drugiej tekstu.

Bundesarchiv_Bild_101I-668-7161-31A,_Flugzeug_Heinkel_He_177

Zdjęcie: Bundesarchiv, Bild 101I-668-7161-31A / Linden / CC-BY-SA

Autor: Krzysztof Jarosz

Krzysztof Jarosz- doktorant Instytutu Historii UR, w swych badaniach skupia się na analizie założeń taktycznych niemieckiego i brytyjskiego lotnictwa w okresie II wojny światowej.