Kategorie
1918-1939

Royal Air Force w latach 1918-1939, cz I

Lata 20-te były czasem opracowywania nowych założeń użycia lotnictwa. Brytyjskim odpowiednikiem teorii włoskiego stratega gen. Douheta, była koncepcja M/RAF Trencharda. Uważał on, iż samolot myśliwski nie jest w stanie obronić się przed samolotem bombowym, wobec tego należy w jak największym stopniu rozbudować siły bombowe. Jednakże w swoich staraniach rozbudowy lotnictwa, zwłaszcza bombowego, spotykał się z nieprzychylnym stanowiskiem ówczesnych władz. Sytuacja zmieniła się nieco, gdy premierem Wielkiej Brytanii został Stanley Baldwin ((Stanley Baldwin (ur. 3.08.1867 r. w Bewdley, Worcestershire, zm. 14.12.1947 r. w Stourport-on-Severn, Worcestershire) – brytyjski polityk z Partii Konserwatywnej, minister, premier Wielkiej Brytanii w latach 1923-1924, 1924-1929 i 1935-1937. Vide: Ph. Williamson, Stanley Baldwin. Conservative Leadership and National Values, Cambridge 1999.)), zwolennik samodzielnych sił powietrznych. Jednak i wtedy M/RAF Trenchard nie zrealizował swoich planów ze względu na silne lobby popierające lotnictwo myśliwskie. Ważnym faktem jest również to, że ówczesne samoloty bombowe, ze względu na ograniczenia konstrukcyjne, nie mogły sprostać planom jakie stawiał przed nimi CAS. Trudną sytuację RAF w latach 20-tych pogłębiał również konflikt z Royal Navy z powodu dynamicznego rozwoju lotnictwa morskiego stacjonującego na lotniskowcach oraz w bazach lądowych. Szefostwo RAF-u obawiało się utraty pilotów i samolotów na rzecz właśnie sił morskich, czy też armii lądowej, gdzie samoloty pełniły rolę maszyn bliskiego wsparcia ((K. Kuska, Bomber Command w pierwszym etapie wojny powietrznej nad Europą, w: Militaria, nr 6 (27), Lublin 2008, s. 11. )).

Pomimo trudności związanych z niewystarczającym wsparciem rozwoju lotnictwa ze strony kół rządzących, M/RAF Trenchard na miarę swoich możliwości obronił wizję rozwoju RAF-u w latach 20-tych. Doprowadził, dnia 1.10.1924 r., do utworzenia Royal Auxiliary Air Force (RAuxAF) ((Royal Auxiliary Air Force (RAuxAF) – Królewskie Pomocnicze Siły Powietrzne.)), stanowiących rezerwowe siły powietrzne. Ponadto, dnia 1.01.1925 r., jako dowództwo utworzono Air Defence of Great Britain (ADGB) ((Air Defence of Great Britain (ADGB) – Obrona Powietrzna Wielkiej Brytanii.)), w skład której wchodziło lotnictwo myśliwskie (Fighting Area), bombowe (Bombing Area) oraz siły rezerwowe (RAuxAF i Special Reserve). W ramach ADGB funkcjonował również, utworzony dnia 29.11.1925 r., Royal Observer Corps (ROC) ((Royal Observer Corps (ROC) – Królewski Korpus Obserwacyjny.)), którego podstawą funkcjonowania byli ochotnicy, zaś sam korpus był formą cywilnej obrony kraju. Te wszystkie działania sprawiły, że RAF stawał się z roku na rok coraz bardziej liczącą się siłą zbrojną. Brytyjczycy rozumieli, bardziej niż inni, potrzebę skutecznej obrony powietrznej ze względu na wyspiarskie położenie. Zmiany organizacyjne w RAF-ie w latach 20-tych były dobrym fundamentem do gwałtownego rozwoju tego rodzaju sił zbrojnych w trzeciej dekadzie XX w. ((www.raf.mod.uk.))

Era M/RAF Trencharda dobiegła końca dnia 1.01.1930 r., kiedy to nowym CAS został ACM John Salmond ((John Maitland Salmond (ur. 17.07.1881 r., zm. 16.04.1968 r.) – brytyjski marszałek lotnictwa, dowódca RAF w latach 1930-1933. Vide: H. Probert, High Commanders of the Royal Air Force, London 1991.)). Nowy dowódca kontynuował wizję rozwoju RAF swojego poprzednika. ACM Salmond w trakcie swojej służby bronił niezależności brytyjskiego lotnictwa, podejmując jednocześnie działania na rzecz jego rozwoju. Rezygnację ze stanowiska CAS złożył w 1933 r., kiedy to jego miejsce zajął ACM Geoffrey Salmond ((William Geoffrey Hanson Salmond (ur. 19.08.1878 r., zm. 27.04.1933 r.) – brytyjski marszałek lotnictwa. Vide: H. Probert, High Commanders of the Royal Air Force, London 1991.)), który zmarł niedługo po nominacji. Ostatecznie, dnia 22.05.1933 r., nowym CAS został M/RAF Edward Ellington ((Edward Leonard Ellington (ur. 30.12.1877 r., zm. 13.06.1967 r.) – brytyjski marszałek lotnictwa, w latach 1933-1937 dowódca RAF, następnie Generalny Inspektor RAF do 1940 r. Vide: H. Probert, High Commanders of the Royal Air Force, London 1991.)). Nowemu dowódcy przypadło odpowiedzialne zadanie rozbudowy RAF-u w trakcie gwałtownych przemian politycznych w Europie. Był to bowiem czas zmiany sytuacji geopolitycznej w Europie, co zmusiło brytyjskich polityków do rewizji poglądów na temat rozbudowy sił zbrojnych ((D. Wragg, RAF Handbook 1939-1945, Stroud 2007, s. 3-8.)). W marcu 1934 r. brytyjski premier Stanley Baldwin w House of Commons ((House of Commons – Izba Gmin.)) przedstawił stanowisko w sprawie podjęcia kroków do zorganizowania konferencji na temat rozbrojenia sił powietrznych na wypadek, gdyby trwająca w tym czasie Konferencja Rozbrojeniowa w Genewie ((Rozbrojeniowa Konferencja w Genewie – w latach 1932-34 Liga Narodów zorganizowała konferencję mającą na celu ograniczenie zbrojeń poszczególnych państw. Vide: A. Czubiński, Historia powszechna XX wieku, Poznań 2009.)) nie przyniosła rezultatu. Zastrzegł również, że jeśli oba przedsięwzięcia nie przyniosą rezultatu, Wielka Brytania będzie zmuszona do rozbudowy RAF-u, tak aby był jedną z najsilniejszych sił powietrznych na świecie, co miałoby skutecznie ochronić terytorium państwa przed wrogim lotnictwem. Stanowisko premiera było sprzeczne z dotychczasową polityką brytyjskich rządów na temat rozbudowy armii. Kierowano się bowiem niesłuszną „Zasadą Dziesięciu Lat”, o której M/RAF Arthur Harris pisał:
Po wojnie lat 1914-1918 szefowie sztabów poprosili polityków o wytyczne co do organizacji i planów w oparciu o założenie, że przez dziesięć lat nie będzie żadnej wielkiej wojny. Było to proste i w owym czasie zupełnie logiczne rozumowanie. Jednak ta zasada obowiązywała rok po roku i nikt nie doszedł do logicznego wniosku, że kolejne plany należało opierać biorąc poprawkę na to, że żadnej wielkiej wojny nie będzie w ciągu dziewięciu lat, w ciągu ośmiu i tak z każdym rokiem, aż do roku zerowego. Dopóki Hitler nie doszedł do władzy, nie liczono się z upływem lat i każdy mijający rok brano za pierwszy z dziesięciu ((A. Harris, op. cit., s. 25.)).

W drugiej połowie lat 30-tych, ze względu na posunięcia i plany Adolfa Hitlera nastąpił gwałtowny rozwój sił powietrznych Wielkiej Brytanii. Nagła zmiana brytyjskiego stanowiska nastąpiła po wizycie w Niemczech ministra spraw zagranicznych Anthony`ego Edena ((Robert Anthony Eden (ur. 12.06.1897 r. w West Auckland, zm. 14.01.1977 r. w Alvediston) – brytyjski polityk, premier Wielkiej Brytanii i przywódca Partii Konserwatywnej w latach 1955-1957. Trzykrotny minister spraw zagranicznych Wielkiej Brytanii (1936-1938, 1940-1945 i 1951-1955). Vide: D.R. Thorpe, Eden: The Life and Times of Anthony Eden, First Earl of Avon, 1897-1977, London 2003.)). Przekonano się wtedy o szybkich postępach mających za cel rozbudowę niemieckich sił powietrznych, które w krótkim czasie będą mogły zagrozić bezpieczeństwu Wysp Brytyjskich. Rozpoczęto wówczas pilne narady nad wzmocnieniem obrony kraju ((L. Broad, Sir Anthony Eden. The Chronicles of a Career, London 1955, s. 42-65.)). Wtedy to narodziła się koncepcja ofensywnego użycia sił lotniczych. Skutkiem jej opracowania była m.in. produkcja dużej ilości samolotów bombowych, które miały w przyszłości sparaliżować posunięcia przeciwnika. Postanowiono również zwiększyć wysiłki w celu produkcji nowoczesnych samolotów myśliwskich zdolnych do skutecznego zwalczania lotnictwa nieprzyjaciela. Dnia 22.05.1935 r. brytyjski rząd zagłosował za potrojeniem liczby samolotów przeznaczonych do obrony kraju. Otwarło to furtkę do produkcji dodatkowych 1500 samolotów wszystkich typów. Przed wybuchem wojny nastąpiła również jeszcze jedna zmiana na stanowisku CAS. Dnia 1.09.1937 r. nowym dowódcą został M/RAF Cyril Newal ((Cyril Newall (ur. 15.02.1886r. w Indiach, zm. 30.11.1963r.) – brytyjski wojskowy i polityk, dowódca Royal Air Force, gubernator generalny Nowej Zelandii w latach 1941-1946. Vide: H. Probert, High Commanders of the Royal Air Force, London 1991.)). Jednakże zanim nastąpiła zmiana dowódcy przeprowadzono w strukturze organizacyjnej RAF-u daleko posunięte zmiany. Dnia 14.07.1936 r. jako rezultat prowadzonych działań na rzecz rozwoju, Air Council zadecydowała o reorganizacji sił powietrznych w Commands, czyli wyspecjalizowane dowództwa. W wyniku zmian utworzono następujące dowództwa:

  • Fighter Command (Dowództwo Myśliwskie), na czele z ACM Hugh Dowdingiem ((Hugh Dowding (ur. 24.04.1882 r., 15 .02.1970 r.) – oficer RAF-u i jego naczelny dowódca w czasie Bitwy o Anglię. Vide: H. Probert, High Commanders of the Royal Air Force, London 1991.)),
  • Bomber Command (Dowództwo Bombowe), na czele z ACM Johnem Steelem ((John Miles Steel (ur. 11.09.1877 r., zm. 02.12.1965r.) brytyjski marszałek lotnictwa. Vide: H. Probert, High Commanders of the Royal Air Force, London 1991.)),
  • Coastal Command (Dowództwo Lotnictwa Obrony Wybrzeża), na czele z ACM Arthurem Longmore ((Arthur Murray Longmore (ur. 8.10.1885 r., zm. 10.12.1970 r.) był jednym z pierwszych pilotów samolotów startujących z lotniskowców, marszałek RAF. Vide: H. Probert, High Commanders of the Royal Air Force, London 1991.)),
  • Training Command (Dowództwo Lotnictwa Szkolnego), na czele z ACM Charlesem Burnettem ((Charles Stuart Burnett (ur. 03.04.1882 r., zm. 9.04.1945 r.) marszałek RAF, podczas II wojny światowej służył jako szef sztabu lotnictwa w Royal Australian Air Force. Vide: H. Probert, High Commanders of the Royal Air Force, London 1991.)).

Nowa organizacja RAF-u miała na celu usprawnienie jego funkcjonowania, a także doprowadzenie do rozwoju każdego z Commands ((R.A.F. to be Reorganised. Putting the Service on a Basis Suitable for Peace or War, [w:] Flight, nr 1435, London 1936.
)). Reorganizacja doprowadziła także do zorganizowania sztabów powietrznych każdego z wymienionych dowództw, które miały za zadanie opracować strategię działania podległego mu rodzaju sił powietrznych. Natomiast CAS pozostał nadal najwyższym, w hierarchii RAF, zwierzchnikiem odpowiadającym za opracowanie założeń taktycznych użycia całości lotnictwa ((A. Harris, op. cit., s. 26.)).

Dowództwo brytyjskie dokonując reorganizacji sił powietrznych doskonale rozumiało jak ważny jest rozwój każdego z rodzajów lotnictwa. Szczególna rola w zbliżającym się konflikcie miała przypaść Fighter Command jako najważniejszemu gwarantowi bezpieczeństwa nienaruszalności brytyjskiego terytorium. Organizacyjnie brytyjskie lotnictwo myśliwskie składało się z samodzielnych squadronów (dywizjonów) będących połączeniem jednostki taktycznej i jednostki administracyjnej. Squadrony zaś składały się z 12 samolotów myśliwskich bojowych, 6 samolotów rezerwowych, oraz kilku samolotów transportowych, łącznikowych i szkolnych. Tak więc siła bojowa dywizjonu w założeniu powinna wynosić 12 samolotów. Z czasem Fighter Command podzielono na siły obronne i ofensywne. Te pierwsze funkcjonowały w ramach ADGB, zaś drugie przydzielone zostały do RAF Second Tactical Air Force (2TAF) ((RAF Second Tactical Air Force (2TAF) – sformowane 1.06.1943 r. drugie spośród trzech, Taktyczne Siły Powietrzne przeznaczone do zadań ofensywnych nad terytorium nieprzyjaciela. )). Zorganizowane w ten sposób lotnictwo myśliwskie miało w zbliżającej się wojnie skutecznie bronić brytyjskiego nieba przed nieprzyjacielską ofensywą ((Cz. Krzemiński, Wojna powietrzna w Europie 1939-1945, Warszawa 1983, s. 83-91.)).

Krzysztof Jarosz

Royal Air Force w latach 1918-1939, cz II

Bibliografia artykułu w części drugiej

Zdjęcie tytułowe: Sir Hugh Trenchard.

Źródło: http://en.wikipedia.org

Autor: Krzysztof Jarosz

Krzysztof Jarosz- doktorant Instytutu Historii UR, w swych badaniach skupia się na analizie założeń taktycznych niemieckiego i brytyjskiego lotnictwa w okresie II wojny światowej.