Kategorie
XX i XXI wiek

Socjalistyczna Republika Wietnamu z perspektywy politycznej i gospodarczej Rzeczpospolitej Polskiej

            Dzięki pomocy gospodarczej z Polski, Wietnamczycy zbudowali i wyposażyli kilka dużych obiektów przemysłowych, m.in.: Stocznie HA Lang, Cukrownie Trzcinową Van Diem, Kopalnię Węgla Yen Tu, Kopalnię rud w Nam Nam Xe, i inne ((M. Nowak, Współpraca polsko-wietnamska – historia i dzień dzisiejszy [w:] http://www.goldenline.pl/forum/192389/wspolpraca-polsko-wietnamska-historia-i-dzien-dzisiejszy [data dostępu: 23.02.2012 r.].)).

            Polska zaczynała także coraz więcej eksportować do Wietnamu, głównie maszyny i urządzenia mechaniczne, takie jak: maszyny dla przemysłu spożywczego, silniki wysokoprężne, koparki, samochody ciężarowe ((Tamże.)).

            Jednak ta prosperity nie trwała długo, na początku lat osiemdziesiątych XX wieku nastąpił spadek dynamiki wzajemnej współpracy. A przyczyną tego była sytuacja polityczna i ekonomiczna, w jakiej znalazły się te kraje. Ponownego tempa wzajemne relacje nabierają po 1985 roku.

            Bardzo wiele we wzajemnych relacjach polsko-wietnamskich zmienił rok 1989, kiedy to w Polsce nastąpiło przejście od systemu socjalistycznego do demokratycznego i zwrot ku partnerom zachodnim. Polska odwróciła się od państw komunistycznych do których Wietnam się zalicza do dnia dzisiejszego. W tej sytuacji SRW nie znalazła się na liście priorytetów „nowej” Rzeczpospolitej Polskiej.

            Na początku lat dziewięćdziesiątych Polacy zlikwidowali w Wietnamie attachat wojskowy, zredukowali personel placówek dyplomatycznych w Hanoi i Ho Chi Minh City, co strona wietnamska odebrała jako ochłodzenie wzajemnych stosunków. Co ciekawe w tym czasie SRW również nie była zainteresowana utrzymywaniem, „na siłę”, wzajemnych relacji, szczególnie, że Wietnam zaczął otrzymywać poważne propozycje od większych graczy takich jak ASEAN, Japonia i inni ((Tamże.)).

            W wyniku tego, we wzajemnych stosunkach nastąpił zastój, który doprowadził do zniknięcia z rynku wietnamskiego polskich firm, a próby ponownego wejścia na ten rynek, bez wsparcia politycznego i międzynarodowego biznesu, okazały się trudne i nietrwałe.

            Lata dziewięćdziesiąte, chociaż trudne we wzajemnych relacjach, przyniosły wiele umów dwustronnych, m.in.:

  • w 1990 roku podpisano porozumienie o współpracy między Ministerstwami Edukacji obu krajów ((Wybrane ważniejsze wydarzenia w stosunkach dwustronnych polsko-wietnamskich [w:] http://www.hanoi.polemb.net/?document=107 [data dostępu 24.05.2012 r.].)),
  • w 1992 roku, podczas wizyty w Polsce Ministra Spraw Zagranicznych SRW Nguyen Manh Cama, podpisano umowę o współpracy kulturalnej i naukowej ((Dz. U. 1993, nr 125, poz. 571.)),
  • w 1993 roku zawarto umowę między RP a SRW o pomocy prawnej i stosunkach prawnych w sprawach cywilnych, rodzinnych i karnych ((Dz. U. 1995, nr 55, poz. 289.)),
  • w 1994 roku zawarto umowę w sprawie popierania i wzajemnej ochrony inwestycji ((Dz. U. 1995, nr 41, poz. 209.)),
  • w 1994 roku zawarto umowę w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodów ((Dz. U. 1995, nr 49, poz. 258.)),
  • w 1995 roku zawarto umowę o współpracy w transporcie morskim ((Umowa między Rządem RP a Rządem SRW o współpracy w transporcie morskim, [w:] http://www.msz.gov.pl/bpt/documents/7963.pdf [data dostępu 28.05.2012 r.].)),
  • w 1998 roku zawarto umowę w sprawie udzielenia kredytu SRW na kwotę 70 mln USD ((Umowa między Rządem RP a Rządem Socjalistycznej Republiki Wietnamu w sprawie udzielenia kredytu, [w:] http://www.msz.gov.pl/bpt/documents/14245.pdf [data dostępu 28.05.2012 r.].)),
  • w 1999 roku zawarto umowę o współpracy w dziedzinie nauki i techniki ((Umowa między Rządem RP a Rządem Socjalistycznej Republiki Wietnamu o współpracy w dziedzinie nauki i techniki, [w:] http://www.msz.gov.pl/bpt/documents/14235.pdf [data dostępu 28.05.2012 r.].)).

Zmiana sytuacji polityczno-gospodarczej spowodowała utrudnienia we wzajemnych relacjach, utrudnione dodatkowo przez zmianę przepisów i konieczność ratyfikowania umów pomiędzy oboma państwami na nowo. Wszystko to było efektem zmian w Polsce, jak również przewartościowania oraz reorientacji w polityce zagranicznej i gospodarczej RP jak i SRW.

            Socjalistyczna Republika Wietnamu do 1986 roku była zależna gospodarczo od ZSRR i bloku państw komunistycznych. Po reformach doi moi Wietnam otworzył się na innych i dzięki temu zyskał bogatszych i znaczniejszych partnerów gospodarczych niż np. Polska.

Współpraca polsko-wietnamska w XXI wieku

            W ciągu ostatnich kilkunastu lat, współpraca między Rzeczpospolitą Polską a Socjalistyczną Republiką Wietnamu nabrała tempa i znaczenia. Przykładem tego są umowy zawarte między obu krajami, jak również przeprowadzane rozmowy dwustronne między politykami obu państw.

            Z najważniejszych umów i rozmów można wymienić następujące:

  • w 2003 roku z wizytą w Polsce przebywał Prezydent SRW Tron Duc Luong ((Wietnam, [w:] http://www.msz.gov.pl/Wietnam,31824.html [data dostępu 28.05.2012 r.].)),
  • w 2003 roku zawarto umowę o współpracy w zwalczaniu przestępczości zorganizowanej ((Dz. U. 2004, nr 216, poz. 2197.)),
  • w 2004 roku zawarto umowę o przekazywaniu i przyjmowaniu obywateli obu państw ((Dz. U. 2005, nr 156, poz. 1306.)),
  • w 2004 roku (7-8 październik) Marek Belka podczas V konferencji przywódców ASEM (Asia – Europe Meeting) w Hanoi, odbył dwustronne spotkanie z premierem SRW Phan Van Khai ((M. Ławacz, Stosunki Polski z krajami Azji-Pacyfiku w okresie wrzesień 2003 – październik 2004, „Azja-Pacyfik. Społeczeństwo-polityka-gospodarka”, 2004(7), s. 260.)),
  • W 2005 roku (16-18 stycznia) premier Marek Belka złożył oficjalną wizytę w SRW, gdzie głównymi punktami tej wizyty były spotkania z prezydentem i premierem SRW, jak również podpisanie umów dwustronnych ((M. Ławacz, Stosunki Polski z krajami Azji i Pacyfiku (grudzień 2004 – listopad 2005), „Azja-Pacyfik. Społeczeńśtwo-polityka-gospodarka”, 2005(8), s. 206.)),
  • w 2005 roku zawarto porozumienie o współpracy w dziedzinie oświaty i szkolnictwa wyższego na lata 2005-2008 ((M. P. 2005, nr 13, poz. 242.)),
  • w 2005 roku zawarto umowę o współpracy w dziedzinie rolnictwa, rozwoju wsi i rynków rolnych ((M. P. 2008, nr 74, poz. 665.)),
  • W 2006 roku odbył się w Helsinkach szczyt ASEM, na którym premier Jarosław Kaczyński spotkał się m.in. z premierem SRW – Nguyen Tan Dungiem. Głownym tematem rozmów było wzmocnienie stosunków gospodarczych i perspektywy zwiększenia inwestycji ((M. Ławacz, Stosunki Polski z krajami Azji i Pacyfiku (lipiec 2005 – grudzień 2006), „Azja-Pacyfik” 2006(9), s. 259.)),
  • w 2007 roku z oficjalną wizytą przebywał w Polsce premier SRW Nguyen Tan Dung. Rozmowy szefa wietnamskiego rządu z premierem JarosławemKaczyńskim dotyczyły spraw gospodarczych oraz współpracy w innychdziedzinach, m.in. w sferze edukacji i kultury, a także kwestii związanych z liczniezamieszkującymi w Polsce obywatelami Wietnamu. Premier Nguyen Tan Dung złożyłrównież wizyty marszałkowi Sejmu Ludwikowi Dornowi oraz marszałkowi SenatuBogdanowi Borusewiczowi ((M. Ławacz, Ważniejsze spotkania polityków Polski oraz krajów Azji i Pacyfiku (styczeń – październik 2007), „Azja-Pacyfik” 2007(10), s. 247.)),
  • w 2008 roku zawarto umowę między RP a SRW o udzielenie kredytu w ramach pomocy wiązanej, w wysokości 16 470 000 EUR ((M. P. 2008, nr 36, poz. 329.)),
  • w 2008 roku przebywający z wizytą w ChRL premier Donald Tusk, spotkał się podczas szczytu ASEM w Pekinie, z premierem SRW Nguyen Tan Dungiem ((M. Ławacz, Ważniejsze spotkania polityków Polski oraz krajów Azji i Pacyfiku (grudzień 2007 – październik 2008), „Azja-Pacyfik” 2008(11), s. 252.)),
  • w 2008 roku minister Bogdan Klich przebywał z wizytą w Wietnamie, gdzie przeprowadził rozmowy z ministrem obrony Wietnamu, gen. Phungiem Quang Thanhem, a także złożył kurtuazyjną wizytę prezydentowi Wietnamu Nguyenowi Minh Trietowi. Rozmowy dotyczyły współpracy sił zbrojnych obu krajów, relacji politycznych oraz możliwości rozwoju współpracy w takich dziedzinach, jak: handel, inwestycje, edukacja i kultura ((M. Ławacz, Ważniejsze spotkania polityków Polski oraz krajów Azji i Pacyfiku (listopad 2008 – listopad 2009), „Azja-Pacyfik” 2009(12), s. 244.)),
  • w 2009 roku minister spraw zagranicznych Radosław Sikorski przebywał w Wietnamiew związku z odbywającym się w Hanoi IX Spotkaniem Ministrów Spraw ZagranicznychASEM. Głównym celem spotkania był przegląddotychczasowej współpracy krajów Unii Europejskiej i Azji oraz jej zacieśnienie,m.in. w kwestiach bezpieczeństwa międzynarodowego, przeciwdziałania zmianomklimatycznym i skutkom światowego kryzysu gospodarczo-finansowego. Przyokazji spotkania ASEM minister Radosław Sikorski odbył rozmowy bilateralnez wicepermierem i ministrem spraw zagranicznych SRW Phamem Gia Khiememoraz został przyjęty przez premiera Nguyena Tan Dunga. Głównym tematem rozmówbyła polsko-wietnamska współpraca gospodarcza i działania zmierzające dozwiększenia polskiego eksportu do Wietnamu ((Tamże, s. 246.)),
  • w 2010 roku zawarto umowę o wzajemnej ochronie informacji niejawnych ((Dz. U. 2012, nr 0, poz. 233.)),
  • w 2010 roku w SRW przebywał premier Donald Tusk ((Tusk w Wietnamie chce przyjaźni i partnerstwa, [w:] http://polska.newsweek.pl/tusk-w-wietnamie-chce-przyjazni-i-partnerstwa-strategicznego,64351,1,1.html [data dostępu 30.05.2012 r.].)), gdzie spotkał się z premierem Nguyenem Tan Dungiem, sekretarzem generalnym partii Nongiem Duc Manhem, a także z prezydentem Wietnamu Ngyuenem Minh Trietem. Rozmowy tych osób dotyczyły przede wszystkim kwestii rozwoju stosunków gospodarczych, a także spraw międzynarodowych i współpracy kulturalnej. W obecności obu premierów podpisano pięć dokumentów: umowę o współpracy dotyczącej obronności, protokołu o współpracy między resortami spraw zagranicznych, umowy o wzajemnej ochronie informacji niejawnych, porozumienia o rozwoju i wzajemnie korzystnej współpracy w dziedzinie weterynarii, a także list intencyjny o współpracy ministerstw środowisk obu krajów ((M. Ławacz, Ważniejsze spotkania polityków Polski oraz krajów Azji i Pacyfiku (styczeń-grudzień 2010), „Azja-Pacyfik” 2010(13), s. 229.)).
  • w 2011 roku zawarto umowę o zniesieniu obowiązku wizowego dla posiadaczy paszportów dyplomatycznych ((M. P. 2012, nr 0, poz. 103.)).

Są to ważniejsze wizyty i umowy. Widać, że strona Polska doży do polepszenia wymiany handlowej z Wietnamem, głównie chodzi o zmniejszenie ujemnego bilansu handlowego pomiędzy Polską a Wietnamem. Np. w 2007 roku bilans handlowy, minusowy, wyniósł -307,08 mln USD, z tego my wyeksportowaliśmy do Wietnamu towarów za kwotę 68,2 mln USD, a importowaliśmy z Wietnamu za 375,3 mln USD ((Van Pham, Relacje polsko-wietnamskie dziś i w przyszłości, [w:] http://www.polska-azja.pl/2009/02/26/relacje-polsko-%E2%80%93-wietnamskie-dzis-i-w-przyszlosci/ [data dostępu 23.02.2012 r.].)).

            W 2008 roku bilans handlowy wynosił -403,4 mln USD, gdzie eksport wynosił 126,4 mln USD, a import 529,8 mln USD. W 2009 roku bilans handlowy wyniósł -310,1 mln USD (eksport 108,2 mln USD, a import 418,3 mln USD). w 2010 roku bilans wynosił -397,9 mln USD (eksport 106,3 mln USD, a import 504,2 mln USD) ((Wietnam. Informacja o stosunkach gospodarczych z Polską, [w:] http://www.mg.gov.pl/Wspolpraca+z+zagranica/Wspolpraca+gospodarcza+Polski+z+krajami+wschodnimi+i+pozaeuropejskimi/Wietnam.htm [data dostępu 23.02.2012 r.].)).

            Głównymi towarami eksportowanymi przez Polskę do Wietnamu w 2010 roku były: filety rybne, mączki mięsne i rybne, leki, maszyny i urządzenia mechaniczne, miedź, produkty mleczarskie, mięso i podroby ((Tamże.)). Z Wietnamu do Polski importowaliśmy: obuwie, galanterie, materiały i wyroby włókiennicze, kawę, pieprz, herbatę, filety rybne, urządzenia mechaniczne i elektryczne do rejestracji i odbioru dźwięku ((Tamże.)).

            W 2010 roku Wietnam został w polskich statystykach sklasyfikowany na 63 pozycji pod względem wartości eksportu i na 38 pod względem wielkości importu ((Warto także dla porównania przyjrzeć się jak Polska wygląda na tle innych państw posiadających współpracę gospodarczą z Wietnamem i innymi państwami Azji i Pacyfiku, zob. Biznes międzynarodowy w regionie Azji i Pacyfiku, pod red. B. Skulskiej, Toruń 2009.)). Polska ma bardzo duże saldo ujemne w obrotach handlowych z Wietnamem. A wynika to z sytuacji początku lat dziewięćdziesiątych, kiedy to zmieniły się orientacje polskiego rządu i nastąpił brak wsparcia dla polskich przedsiębiorstw będących już na rynku wietnamskim. Polskie firmy zostały zmuszone do likwidacji swoich przedstawicielstw, lub przekazywania swoich interesów w ręce Wietnamczyków. Jednak od kilkunastu lat obserwujemy wzrost zainteresowania rynkiem azjatyckim polskich firm, ale również polskiego rządu, w tym także wietnamskim, lecz raz straconą pozycję trzeba będzie odbudowywać jeszcze długo.

            Cała wymiana handlowa została zdominowana przez Wietnamczyków. Trudno jest określić dokładną liczbę żyjących w Polsce Wietnamczyków, szacuje się, że może ich być nawet od 20 do 40 tysięcy. I to oni, jak również ci mieszkający w Wietnamie zdominowali wymianę handlową między obu krajami. Co ciekawe w Wietnamie istnieje silne lobby pro-polskie, tak nieformalne, jak i formalne w postaci np. Klubu Absolwentów Polskich Uczelni ((Van Pham, Relacje polsko-wietnamskie dziś i w przyszłości, [w:] http://www.polska-azja.pl/2009/02/26/relacje-polsko-%E2%80%93-wietnamskie-dzis-i-w-przyszlosci/ [data dostępu 23.02.2012 r.].)).

            Warto także zauważyć, że między Polską a Wietnamem prawie nie istnieje współpraca inwestycyjno-kapitałowa. Brak jest wietnamskich inwestycji w Polsce, jednak możemy zaobserwować wzrost zainteresowania polskich firm inwestowaniem na rynku wietnamskim. Lecz, co warto zauważyć, właścicielami tych polskich firm są najczęściej obywatele polscy pochodzenia wietnamskiego ((Wietnam. Informacja o stosunkach gospodarczych z Polską, [w:] http://www.mg.gov.pl/Wspolpraca+z+zagranica/Wspolpraca+gospodarcza+Polski+z+krajami+wschodnimi+i+pozaeuropejskimi/Wietnam.htm [data dostępu 23.02.2012 r.].)).

 

 

Podsumowanie

            Historia stosunków dwustronnych między Polską a Wietnamem sięga roku 1950, kiedy to kraje bloku komunistycznego, w tym Polska, uznały niepodległość Demokratycznej Republiki Wietnamu. Od tego momentu obserwowaliśmy mniejsze lub większe nasilenie wzajemnych kontaktów. Współpracowaliśmy na wielu płaszczyznach. I dzisiaj widząc ruchy polskich i wietnamskich polityków, oraz podpisywane umowy, to ta współpraca nabiera rumieńców i tak jak przed laty obejmuje różne płaszczyzny.

            Socjalistyczna Republika Wietnamu w Polskiej perspektywie politycznej i gospodarczej nie ma znaczącej pozycji. Chociaż zainteresowanie z roku na rok jest coraz większe, tak ze strony Polski jak i Wietnamu. Jednak największym problemem pozostaje ujemny bilans handlowy między obu krajami.

            Czas pokaże w którym kierunku pójdzie polsko-wietnamska współpraca. Jednak patrząc na ekspresyjny rozwój gospodarczy Wietnamu przez ostatnie lata, i co ważne dalsze perspektywy tego prosperity, Polska powinna utrzymywać dobre relacje z tym partnerem gospodarczym, zwiększając jednocześnie swój eksport do tego kraju. W Wietnamie można widzieć szansę dla polskich przedsiębiorstw na eksport swoich towarów właśnie do Socjalistycznej Republiki Wietnamu.

dr Karol Kościelniak

Autor: dr Karol Kościelniak

dr Karol Kościelniak - absolwent Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Doktor w dziedzinie nauk humanistycznych w zakresie historii, specjalizujący się w historii wojskowości epoki nowożytnej. Zainteresowania badawcze obejmują także polską historiografię wojskową oraz historię Azji Południowo-Wschodniej. Pracował w Akademii Marynarki Wojennej w Gdyni, a obecnie jest zatrudniony jako adiunkt w Zakładzie Historii Wojskowej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.