Kategorie
Nowożytność

Armia rosyjska u progu kampanii 1812 roku

Znaczny odsetek wyższych oficerów nierosyjskiego pochodzenia powodował wzrost jakości, lecz jednocześnie powodował tarcia na linii Rosjanie – obcokrajowcy. Doprowadziło to do powstania grupy określanej mianem staroruskiej – obiektem silnych ataków z racji swojego pochodzenia stał się chociażby gen. de Tolly. Ogólny poziom oficerów był zróżnicowany, chociażby Marian Kukiel zwrócił uwagę w swojej pracy na niski poziom inteligencji oficerów i hulaszczy tryb ich życia, z drugiej strony był on doświadczony, zwłaszcza wyżsi i starsi oficerowie, dzięki prowadzonym niemal nieustannie wojnom (z Polską, Turcją czy Francją), nie brakowało w nim także odważnych i dobrych dowódców na szczeblu taktycznym. Pewien negatywny wpływ miało przełożenie feudalnego ustroju społecznego na armię – oficerami były osoby wyłącznie pochodzenia szlacheckiego, a przy tym niekorzystnie na postawę oficerów, zwłaszcza w czasie pokoju, wpływał brak perspektyw awansu bez odpowiedniej protekcji. Trzeba też zaznaczyć, że wśród dowódców w armii rosyjskiej brakowało jednostek wybitnych, zdolnych do dobrego kierowania armią na szczeblu strategicznym, czego dowodziły wcześniejsze kampanie z lat 1805-1807. Z pewnością miało to niemały wpływ na obraną przez Rosjan strategię działania w toku kampanii((M. Kukiel, Wojna…, s. 262.)).
Ogólny stan armii rosyjskiej można uznać za dobry. Jak napisał przed kampanią oficer artylerii I. T. Radożycki: Żołnierze byli dobrze wyposażeni i wyszkoleni; byli wysocy, dobrze zbudowani, czekający z niecierpliwością na ofensywną kampanię poza granicami kraju, pragnęli uderzyć na Francuzów zgodnie ze starym zwyczajem(( Cyt. za: A, i J. Żmodikow, Taktyka…, s. 143.)). Z kolei Napoleon wysoko oceniał rosyjską artylerię, nieco gorzej piechotę i jazdę(( R. Bielecki, Marszałek Ney, Warszawa 1999, s. 101.)).
Podsumowując, w latach 1807-1812 armia rosyjska przeszła szereg zmian wywołanych klęską w poprzednich kampaniach. Zmiany te, niekiedy niemal otwarcie wzorowane na armii francuskiej (co ważne dostosowywane do rosyjskich realiów), podniosły poziom armii rosyjskiej, co w toku kampanii uczyniło ją niezwykle groźnym przeciwnikiem dla wojsk napoleońskich. Wspomniane uwarunkowania jak i charakter zmian nie doprowadziły do rozwiązania wszystkich problemów trapiących wojska carskie, przede wszystkim tyczących się wyższego korpusu oficerskiego, który zasilony znaczną liczbą obcokrajowców generował wewnętrzne konflikty, podobnie nie był on w stanie wyłonić ze swojego grona naczelnego wodza zdolnego do stawienia czoła Napoleonowi, co przyniosło negatywne skutki dla Rosjan w przeciągu całego toku kampanii. Niemniej oceniając przyczyny zwycięstwa armii rosyjskiej w 1812 r. trzeba podkreślić, że jedną z nich były zmiany dokonane w opisywanym okresie.

Dawid Gralik

Bibliografia:
Andrejew N., Vospominaniya ofitsera 50-go yegerskogo polka, http://www.museum.ru/museum/1812/Library/Andreev1/andreev1.txt (dostęp 1.12.2015).
Bazylow L., Historia Rosji 1801-1917, Warszawa 1977.
Bielecki R., Encyklopedia wojen napoleońskich, Warszawa 2001.
Bielecki R., Marszałek Ney, Warszawa 1999.
Czubaty J., Armia – duma imperium carów, „Mówią Wieki – wydanie specjalne: Ów rok 1812”, nr 1/2002.
Jaworski J., Rok 1812 – lance kontra piki [w:] Apogeum polskich nadziei: 200-lecie kampanii rosyjskiej 1812 roku, red. M. Ochman, M. Skotnicki, Warszawa 2012.
Kukiel M., Wojna 1812 roku, t. I, Poznań 1999.
Nawrot D., Litwa i Napoleon w 1812 roku, Katowice 2008.
Nieuważny A., Napoleon I pod Borodino, „Batalie i wodzowie wszechczasów”, nr 37/2008.
Pawłowski J., Rola kozaków w działaniach militarnych w kampanii 1812 r., http://www.napoleon.org.pl/taktyka/kozacy.php (dostęp 20.12.2015).
Uffindell A., Wielcy generałowie wojen napoleońskich oraz ich bitwy 1805-1815, Poznań 2007.
Zamoyski A., 1812: Wojna z Rosją, Kraków 2007.
Zych G., Armia Księstwa Warszawskiego: 1807-1812, Warszawa 1961.
Żmodikow A. i J., Taktyka armii rosyjskiej w dobie wojen napoleońskich, Oświęcim 2010.

Autor: Dawid Gralik