Kategorie
XX i XXI wiek

Wilhelm Koppe – część druga

Wśród zarzutów wyszczególnionych w akcie ekstradycji znalazły się m. in.: niszczenie polskiej inteligencji, odpowiedzialność za masowe egzekucje Polaków, zbrodnia ludobójstwa w postaci totalnego tępienia Żydów, Polaków, Cyganów, bezprawne zamykanie ludności żydowskiej w izolowanych dzielnicach mieszkaniowych, a w szczególności w getcie w Łodzi, masowe wysiedlenia z Kraju Warty Polaków i Żydów, rabowanie ich majątku, osiedlanie na ich miejsce Niemców, inicjowanie i kierowanie akcją mającą na celu znieważenie godności narodowej.

Mimo powtarzających się próśb o ekstradycję, Koppe nie został wydany przez władze RFN i uniknął odpowiedzialności karnej za swe zbrodnie. Został aresztowany w 1960 r. w Bonn, ale już 19 kwietnia 1962 r. zwolniono go za kaucją w wysokości 30 tysięcy marek. W 1964 r. prokuratura w Bonn wszczęła przeciwko niemu postępowanie, oskarżając go między innymi o współudział w zamordowaniu 145 tysięcy osób. W 1966 r. postępowanie zostało oddalone, ze względu na zły stan zdrowia oskarżonego. Wilhelm Koppe zmarł w 1975 r. w Bonn. Nigdy nie poniósł odpowiedzialności za zbrodnie dokonane w okresie II wojny światowej.

Na okupowanych ziemiach polskich działało wielu zbrodniarzy wojennych. Niektórzy z nich, jak choćby szef Selbstschutzu w Warthegau – Jürgen Stroop ((Proces Jürgena Stroopa odbył się w 1951 r. 23 lipca 1951 r. Stroop został skazany na karę śmierci za udział w zabójstwach i prześladowaniu ludności polskiej. )) zostali osądzeni i ponieśli karę za swe zbrodnie. Osądzony został również sam Gauleiter Warthegau ((Proces namiestnika Kraju Warty przed Najwyższym Trybunałem Narodowym w Poznaniu odbył się w dniach 21 czerwca – 9 lipca 1946 r. Greiser został oskarżony m. in. o udział w spisku mającym doprowadzić do zaprowadzenia w Europie ustroju narodowosocjalistycznego, działanie na szkodę społeczeństwa polskiego przez: prześladowanie Żydów, uprzywilejowanie ludności niemieckiej, eksploatację polskiej siły roboczej dla celów wojennych Trzeciej Rzeszy. Wyrokiem z 9 lipca 1946 r. został skazany na karę śmierci. Prezydent Bolesław Bierut nie skorzystał z przysługującego mu prawa łaski. Wyrok został wykonany 21 lipca 1946 r. na stokach poznańskiej Cytadeli. Była to ostatnia publiczna egzekucja w Polsce. T. Cyprian, J. Sawicki, Procesy wielkich zbrodniarzy…, s. 8-17, Proces Artura Greisera…, s. 5-412.)). Głównym przedmiotem procesu Greisera było rozpoznanie kwestii odpowiedzialności namiestnika za działania policji. Mimo iż kwestia ścisłego rozgraniczenia odpowiedzialności czynnika administracyjnego i policyjnego zarówno na terenie Warthegau jak i w Generalnej Guberni nie została rozstrzygnięta definitywnie, czego przykładem jest proces Greisera, pewnym jest, że oba te czynniki harmonijnie współpracowały w dziele zbrodni dokonywanych na ludności polskiej i żydowskiej ((S. Datner, Wilhelm Koppe…, s. 8.)).

Zarówno w Poznaniu jak i w Krakowie Koppe stał na czele hitlerowskiej policji, był człowiekiem numer dwa hitlerowskiego reżimu okupacyjnego ((Ibidem, s. 17.)). Realizował plany dyskryminacji narodowościowej w Kraju Warty i w Generalnym Gubernatorstwie, oraz biologicznej eksterminacji ludności polskiej w celu przysporzenia III Rzeszy nowych „obszarów życiowych”. Gorliwie działał na rzecz wprowadzania w życie planów nakreślonych przez decydentów Rzeszy, ale sam także starał się nakreślić linię postępowania, która spowodowałaby zwycięstwo żywiołu niemieckiego. Koppe należał do jednych z najgorliwszych wykonawców zarządzeń Greisera w Warthegau ((Cz. Łuczak, Wstęp,, s. 23. )). Bezpośredni zwierzchnicy policji na terenie Kraju Warty: Wilhelm Koppe i Heinz Reinefahrt, jego następca na tym stanowisku, nigdy nie ponieśli odpowiedzialności za swe zbrodnie.

Maria Guzek

Bibliografia
Źródła:
Dekret z dnia 22 stycznia 1946 r. o Najwyższym Trybunale Narodowym, Dziennik Ustaw 1946 nr 5, poz. 45.
Położenie ludności polskiej w Kraju Warty 1939-1945. Dokumenty niemieckie Wybór i tłumaczenie Cz. Łuczak, Poznań 1987.
Proces Artura Greisera przed Najwyższym Trybunałem Narodowym w Poznaniu, Warszawa 1946.
Wspomnienia Polaków wysiedlonych przez okupanta hitlerowskiego z ziem polskich ‘wcielonych’ do Rzeszy, wybór i oprac. R. Dyliński, M. Flesierowicz, S. Kubiak, Poznań 1974.

Opracowania:
Cyprian T., Sawicki J., Procesy wielkich zbrodniarzy wojennych w Polsce (Najwyższy Trybunał Narodowy), Warszawa 1946.
Datner S., Wilhelm Koppe – nieukarany zbrodniarz hitlerowski, Poznań 1963.
Janowicz Z., Ustrój administracyjny ziem polskich wcielonych do Rzeszy niemieckiej 1939-1945. Tzw. okręgi Kraju Warty i Gdańska – Prus Zachodnich, Poznań 1951.
Nawrocki S., Hitlerowska okupacja Wielkopolski w okresie zarządu wojskowego. Wrzesień-października 1939r., Poznań 1966.
Nawrocki S., Policja hitlerowska w tzw. Kraju Warty w latach 1939-1945, Poznań 1970.
Rutowska M., Lager Glowna. Niemiecki obóz przesiedleńczy na Głównej w Poznaniu dla ludności polskiej (1939-1940), Poznań 2008.
Rutowska M., Wysiedlenia ludności polskiej z Kraju Warty do Generalnego Gubernatorstwa 1939-1941, Poznań 2003.
Rutowska M., Wysiedlenia, wypędzenia i ucieczki 1939-1959. Atlas ziem Polski. Polacy, Żydzi, Niemcy, Ukraińcy, Poznań 2008.
Trenkner J., Sąd światowy. 60 lat temu zapadły wyroki w procesie norymberskim w: „Tygodnik Powszechny” 2006.

Autor: Maria Niestrawska

Maria Niestrawska - Absolwentka Wydziału Historycznego Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu ze specjalnością turystyka historyczna i animacja historii. Jej zainteresowania badawcze skupiają się na historii II Rzeczypospolitej oraz historii II wojny światowej, ze szczególnym uwzględnieniem okupacji Wielkopolski oraz wysiedleń ludności polskiej. Pracownik Muzeum Literackiego Henryka Sienkiewicza w Poznaniu Oddział Biblioteki Raczyńskich.