Kategorie
1918-1939

Samolot szkolny Bartel BM.5a

Kadłub miał przekrój prostokątny, w przedniej części zaokrąglony, zwężał się ku tyłowi. Kadłub od silnika odgradzała „przegroda ogniowa” z blach aluminiowych. Za przegrodą znajdował się główny zbiornik paliwa o pojemności 120 litrów. W skrzydłach umieszczono dwa zbiorniki opadowe o pojemności 70 litrów każdy ((Opis konstrukcji…, cz. I, s. 42.)).

W BM.5a zastosowano chłodzoną wodą sześciocylindrową jednostkę napędową Austro-Daimler o mocy 220 koni mechanicznych. Wcześniej te silniki wykorzystywane były w myśliwskich Oeffag D.III, z tego względu Wojsko Polskie dysponowało znacznym ich zapasem ((A. Glass, Polskie konstrukcje…, s. 166; A. Morgała, Samoloty wojskowe…, s. 221; Opis konstrukcji…, dokończenie, s. 60-61.)).

Warto zwrócić uwagę na silnie zbudowane stałe podwozie samolotu, które składało się z 4 goleni, usztywnienia poprzecznego z rur w formie „V”, osi dzielonej z przegubem oraz dwóch kół. Przednie golenie były zarazem amortyzatorami. W prototypie wersji „a” amortyzowały ściskane krążki gumowe, w wersji seryjnej zastąpiono je amortyzatorami olejowo-powietrznymi firmy Vickers ((A. Morgała, Polskie samoloty…, s. 312; tenże, Samoloty wojskowe…, s. 223; Opis konstrukcji…, dokończenie, s. 60.)). Tylna część podwozia składała się ze sterowanej płozy ogonowej ((A. Glass, Polskie konstrukcje…, s. 166.)).

Jednoznaczna ocena samolotu nie jest łatwa. Już na przełomie lat 20-tych i 30-tych opinie na temat Bartli BM.5 były podzielone. Z całą pewnością był to samolot bardzo bezpieczny (nie wchodził w korkociąg), co więcej mocne podwozie i w ogóle wytrzymała konstrukcja ułatwiały lądowanie mniej wprawnym uczniom. BM.5 był jednak konstrukcją ociężałą, moc silnika okazała się niewystarczająca, powoli się wznosił, a co najważniejsze stare silniki dość często odmawiały posłuszeństwa ((A. Glass, Polskie konstrukcje…, s. 166; A. Morgała, Samoloty wojskowe…, s. 225.)).

Z pewnością ten samolot nie mógł służyć do doskonalenia pilotów myśliwskich, absurdalnym pomysłem było ponadto wykorzystanie go jako maszyny łącznikowej w czasie wojny. Był to jednak dobry samolot przejściowy, można także uznać, że nadawał się do treningu pilotów rezerwy.

Dane taktyczno-techniczne samolotu Bartel BM.5a ((A. Glass, Polskie konstrukcje…, s. 168; Opis konstrukcji…, dokończenie, s. 62.))

Rozpiętość górnego płata 10,5 m

Rozpiętość dolnego płata 11,2 m

Długość całkowita 7,81 m

Wysokość 3,18 m

Głębokość skrzydła 1,5 m

Powierzchnia skrzydła 31 m2

Ciężar własny 925 kg

Ciężar benzyny 180 kg

Ciężar oleju 15 kg

Ciężar ładunku 375 kg

Ciężar całkowity 1300 kg

Obciążenie powierzchniowe 42 kg/m2

Obciążenie mocy silnika 6,45 kg/KM

Moc powierzchniowa 6,52 KM/m2

Prędkość maksymalna 170 km/h

Prędkość przelotowa 140-150 km/h

Prędkość lądowania 70 km/h

Czas lotu 4 h

Współczynnik próby statycznej n=13

Wznoszenie 2,6 m/s

Pułap 3250 m

Zasięg 420 km

Mariusz Niestrawski

Bibliografia

  • Glass A., Polskie konstrukcje lotnicze do 1939 r., t. I, Sandomierz 2004.

  • Morgała A., Polskie samoloty wojskowe 1918-1939, Warszawa 1972.

  • Morgała A., Samoloty wojskowe w Polsce 1924-1939, Warszawa 2003.

  • Opis konstrukcji płatowca „Bartel M.5”, [w:] Pilot, cz. I, r. 1929, nr 4, ss. 41-43; dokończenie, r. 1929, nr 5, ss. 60-63.

  • Wojtyga A., Jeszcze o wyszkoleniu pilota w świetle statystyki, [w:] Przegląd Lotniczy, r. 1930, nr 3, ss. 165-171.

  • Wojtyga A., Wyszkolenie pilota w świetle statystyki, [w:] Przegląd Lotniczy, cz. I, r. 1929, nr 6, ss. 462-467; cz. II, r. 1929, nr 12, ss. 991-998.

 

Zdjęcia: Samolot szkolny Bartel BM-5a [Pilot, r. 1929, nr 4, s. 40.] via Autor

Autor: dr Mariusz Niestrawski

Mariusz Niestrawski - Doktor nauk humanistycznych w dziedzinie historii. Jego zainteresowania badawcze skupiają się na dziejach militarnych i politycznych II Rzeczypospolitej oraz na historii drugiej wojny światowej. W latach 2010-2014 pracownik Wielkopolskiego Muzeum Walk Niepodległościowych. Autor licznych artykułów naukowych i popularnonaukowych.