Kategorie
1939-1945

Cyrk Skalskiego

18 kwietnia eskadra poniosła pierwszą i jedyną stratę w postaci por. Wyszkowskiego, który odłączając się od zespołu zapragnął zapolować samotnie, nie zauważył 2 Messerschmittów Bf 109, które siedziały mu na ogonie. Zdołały one zapalić mu samolot, a ranny lotnik wylądował za liniami wroga. Informacja o tym, że Wyszkowski dostał się do niewoli dotarła do 145 Dywizjonu dwa miesiące później, informowano w niej, że Polak dostał się do niewoli i aktualnie znajduje się w obozie jenieckim na terenie Niemiec ((W. Król, Polskie…, s. 326.)).

20 kwietnia zapoczątkował nową serię zwycięstw „Cyrku”. W tym dniu podczas patrolu w okolicach włoskiej wyspy Pantalleria polski zespół pokazał nie tylko pazury, ale i kły. Polska eskadra, która wzięła udział w locie skrzydła na osłonę dwóch dywizjonów szturmowych, które udały się przeciwko nieprzyjacielskiej żegludze na Morzu Śródziemnym, wtedy to polska eskadra leciała na samej górze wyprawy a lotnictwo kontynuowało tam przechwytywanie transportowych samolotów nieprzyjaciela. W wyniku stoczonych walk, piloci Aliantów zameldowali zestrzelenie 9 Macchi 202, 6 Messerschmittów Bf 109 i 4 Junkersów Ju 88, prawdopodobnie 1 Macchi 200 oraz uszkodzenie 3 Messerschmittów Bf 109 i 2 Macchi 202 bez start własnych. Wydatny udział w tych zwycięstwach mieli Polacy, którzy zostali naprowadzeni wtedy na szyk około 20 niemieckich i włoskich myśliwców Messerschmittów Bf 109 i Macchi 202. Atak polskich pilotów myśliwskich zaskoczył wroga. Piloci Polish Fighting Team zestrzelili wtedy na pewno sześć myśliwców, jednego prawdopodobnie, a jednego uszkodzili ((Tamże, s. 327.)).

22 kwietnia polska eskadra znalazła się po raz któryś ponad zatoką Tunisu, zawieszona wysoko ponad innymi formacjami myśliwskiego skrzydła. Natknęli się wtedy na obcą formację składającą się z 6 wielkich sześciosilnikowych Messerschmittów Me 323 tzw. „Gigantów”, które były maszynami transportowymi używanymi do przewozu wojsk, a które bez wątpienia miały dosłać posiłki utrudzonemu „Afrika Korps”. Wysoko nad nimi, ledwo widoczne, kręciły się w osłonie Messerschmitty Bf 109 w liczbie ponad 20, które opiekując się transportowcami miały nie dopuścić do „Gigantów” brytyjskich samolotów. Zadaniem „Cyrku” była górna osłona, dlatego po krótkiej konsultacji przez radio z dowódcą niższego kanadyjskiego dywizjonu, Pniak poprowadził swoją szóstkę w górę aby sprawić niespodziankę Messerschmittom. Efekt był niesamowity, na miarę i poziom „Cyrku Skalskiego”. Polscy piloci zestrzelili sześć nieprzyjacielskich myśliwców posyłając ich do morza, a resztę rozpędzili. Tylko nieliczne myśliwce Luftwaffe i Reggia Aeronautica broniły transportowców, które zdążyły być już zaatakowane przez Spitfire’y. Kilkanaście transportowców runęło w płomieniach do morza ((Tamże, s. 161.)). W wyniku tej akcji por. Sporny i por. Horbaczewski zestrzelili po dwa Messerschmitty Bf 109, a chor. Sztramko jednego Messerschmitta Bf 109 oraz Macchi 202 ((W. Król, Polskie…, s. 328.)).

6 maja Alianci rozpoczęli ofensywę, której celem było ostateczne wyparcie wojsk przeciwnika z Afryki, pięć Spitfire’ów Polish Fighting Team miało stanowić górną osłonę 1 Armii, która ruszyła w stronę Tunisu. Wtedy to Skalski atakując Messerschmitta Bf 109, zgłosił jego uszkodzenie a jego kolega Sztramko zestrzelił jeden samolot wroga. Była to ostatnia walka i zwycięstwo „Cyrku Salskiego” ((H. Rolski, Uwaga…, s. 274.)).

Kilka dni potem, dokładnie 12 maja 1943 roku o godzinie 16.30, poddały się ostatnie oddziały nieprzyjacielskie w Tunisie, a wraz z nimi naczelny dowódca sił niemiecko-włoskich w Afryce generał von Arnim, kończąc tym działania wojenne21 i zanim nad jego kwaterą zawisła biała flaga, polski zespół zakończył bojową działalność.

Do końca działań w Tunezji „Cyrk Skalskiego” zdołał zgłosić 25 zwycięstw pewnych, trzy prawdopodobne i dziewięć uszkodzeń ((W. Krajewski, Generał brygady pilot Stanisław Skalski, as polskiego lotnictwa, Warszawa 2007, s. 13.)).

Afrykańska eskadra Stanisława Skalskiego, licząca 15 pilotów, nigdy nie latała bojowo w składzie większym niż 6 samolotów, dlatego wynik 25-3-9 przy stracie jednego pilota mówi sam za siebie. A najlepszym dowodem zdobytego uznania są liczne wpisy do pamiątkowej księgi „Cyrku Skalskiego” ((B. Arct, Polskie skrzydła na Zachodzie, Warszawa 1970, s. 123.)).

Pułkownik Mateusz Iżycki, późniejszy generał brygady i dowódca Polskich Sił Powietrznych określił ich poczynania najlepiej: „Historia lotnictwa zna już takie wypadki, gdy, celem osiągnięcia wysokich rezultatów, szczególnie w walce myśliwskiej, gdzie odwaga, zaciętość i zdolności indywidualne stanowią o wszystkim, skupiono w jednej jednostce wysokowartościowych pilotów – ochotników. Takim przykładem jest Cyrk Richthofena w czasie I wojny światowej. Polish Fighting Team, walczący w tej chwili na najważniejszym odcinku lotniczym wojny, samym swym istnieniem i rezultatami walki przynosi największy zaszczyt i korzyść nie tylko dla naszego lotnictwa, ale i dla sprawy polskiej. Chwile spędzone z Wami i choć minimalną możność wspólnego polatania bojowego zaliczam do najszczęśliwszych i najzaszczytniejszych w czasie mej służby w lotnictwie” ((Cyt. za, B. Arct, Polskie…, s. 123.)).

Słowem zakończenia Polish Fighting Team, popularny „Cyrk Skalskiego”, to nie tylko zespół doskonałych lotników, którzy pokazali swój kunszt podczas walk pod niebem Afryki w 1943 roku, kiedy to zestrzelili w miesiąc, więcej samolotów niż jakikolwiek inny polski dywizjon przez cały 1943 rok, to przede wszystkim niesamowity materiał ludzki, mający najlepsze doświadczenie jakie siły powietrzne mogły kiedykolwiek otrzymać w historii.

Najlepiej ukazują to słowa marszałka lotnictwa ACM Williama Sholto Douglasa: „Proszę przekazać wszystkim członkom PFT moje najserdeczniejsze gratulacje z powodu ich wspaniałych czynów na tutejszym obszarze, a także moje podziękowanie za to wszystko, co zrobili, by pomóc w naszym niedawnym zwycięstwie” ((Cyt. za, G. Śliżewski, G. Sojda, Cyrk…, s. 7.)).

Magdalena Skalska

Bibliografia

Arct B., Cyrk Skalskiego, Warszawa 1958.

Arct B., Polskie skrzydła na Zachodzie, Warszawa 1970.

Janowicz K., Stanisław Skalski, w: „Militaria XX wieku”, 2004, nr 04, s. 4-10.

Krajewski W., Generał brygady pilot Stanisław Skalski, Warszawa 2007.

Król W., Polskie Dywizjony lotnicze w Wielkiej Brytanii 1940-1945, Warszawa 1976.

Michalak A., Między niebem a piekłem, Lublin 1996.

Rolski T. H., Uwaga, wszystkie samoloty!, Warszawa 1974.

Sojda G., Śliżewski G., Cyrk Skalskiego, Warszawa 2009.

 

Zdjęcie: Wikimedia Commons

Autor: Magdalena Skalska

Magdalena Skalska - absolwentka Wydziału Historycznego Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu ze specjalnością historia nauczycielska oraz wiedza o kulturze. Specjalizuje się w lotnictwie wojskowym ze szczególnym uwzględnieniem dziejów II wojny światowej.