Kategorie
1918-1939

7. eskadra myśliwska im. T. Kościuszki w walce z 1. Armią Konną (maj-wrzesień 1920)

Na początku sierpnia eskadra Faunt-le-Roy`a przeszła na nowe lotnisko w Korczowie, wyłączono ją również ze składu II. dywizjonu lotniczego przesuwając do III. dywizjonu. Od tej pory jednostka miała współdziałać przede wszystkim z 6. Armią gen. Wacława Iwaszkiewicza. Zmienił się też dowódca eskadry, którym został kpt. pil. George Crawford, a mjr. pil. Faunt-le-Roy`a mianowano dowódcą III. dywizjonu (zastąpił kpt. pil. Stefana Bastyra, który 6 sierpnia zginął śmiercią lotnika). 10 sierpnia ze względu na większą aktywność Konarmii zintensyfikowano ilość lotów eskadr z III. dywizjonu. Cały dywizjon liczył wtedy 26 samolotów, które początkowo kierowano przede wszystkim do lotów rozpoznawczych. Najpierw trzeba było bowiem określić dokładny kierunek natarcia wojsk radzieckich ((T. J. Kopański, 7. eskadra…, s. 98-100; H. Mordawski, Polskie lotnictwo…, s. 311-312; A. Olejko, Działania lotnicze…, s. 127; K. A. Tarkowski, Lotnictwo polskie…, s. 100.)).

12 sierpnia na rozkaz dowódcy Frontu Południowo-Zachodniego Aleksandra Jegorowa 1. Armia Konna ruszyła na Lwów. Nie zaskoczyło to polskiej strony – po raz kolejny dobrze swoje zadanie wykonali polscy lotnicy. Do lotów szturmowych rzucono dwie eskadry myśliwskie: 7. eskadrę myśliwską im. T. Kościuszki i 15. eskadrę myśliwską. 5. i 6. eskadry wywiadowcze skupiały się w tym czasie na rozpoznaniu ((H. Mordawski, Polskie lotnictwo…, s. 313-315; A. Olejko, Działania lotnicze…, s. 127.)).

W nocy z 15 na 16 sierpnia, lub 16 sierpnia rankiem pierwsze oddziały Konarmii sforsowały Bug. Broniąca Lwowa 6. Armia znalazła się w bardzo trudnym położeniu. Wielkie jednostki Iwaszkiewicza były rozrzucone na zbyt dużej przestrzeni. Kawaleria Budionnego wpadła w lukę w polskim ugrupowaniu. Do Lwowa Armia Czerwona miała tylko 40 kilometrów, a Iwaszkiewicz nie był w stanie przesunąć żadnej wielkiej jednostki by zagrodzić drogę radzieckiej kawalerii ((T. J. Kopański, 7. eskadra…, s. 101; A. Olejko, Działania lotnicze…, s. 127-128; K. A. Tarkowski, Lotnictwo polskie…, s. 101.)).

Mjr Faunt-le-Roy nakazał wykonywać pojedyncze ataki nękające, których zadaniem było spowalnianie bolszewików. Już od południa 16 sierpnia taktyka Faunt-le-Roy`a zaczęła przynosić pełen sukces, gdyż na widok samolotu panika ogarniała wszystkie maszerujące oddziały, a nie tylko bezpośrednio ostrzeliwaną kolumnę. Przy 16 sprawnych samolotach III. dywizjon wykonał 58 lotów bojowych, w tym piloci 7. eskadry – 18 (wliczając mjr. Cedrica Faunt-le-Roy`a). Zrzucono 3800 kg bomb, wystrzelono 5300 pocisków do karabinów maszynowych. Mimo poważnych strat, wojska Budionnego odrzuciły kawalerię płk. Juliusza Rómmla i miały całkowicie wolną drogę na Lwów ((T. J. Kopański, 7. eskadra…, s. 102.)).

W nocy gen. Wacław Iwaszkiewicz nakazał mjr. Faunt-le-Royowi zatrzymanie kawalerii Budionnego. Powagę sytuacji znakomicie zrozumieli mechanicy eskadr III. dywizjonu i 17 sierpnia Polacy mogli skorzystać z 19 sprawnych maszyn. Wielką determinacją wykazali się także lotnicy. Atakując karabinami maszynowymi z jak najmniejszej wysokości zdołali samodzielnie odeprzeć natarcie Armii Czerwonej na Kamionkę Strumiłową. Kilka z maszyn powróciło na lotnisko z podwoziem uszkodzonym w wyniku zderzenia z jeźdźcami. W ciągu całego dnia Konarmia posunęła się naprzód o zaledwie 10 kilometrów. III. dywizjon lotniczy wykonał 67 lotów bojowych, wystrzelono prawie 11 tysięcy naboi i zrzucono 3900 kg bomb. Piloci 7. eskadry wraz z Faunt-le-Roy`em startowali 18-krotnie ((Tamże, s. 103-104.)).

18 sierpnia pogorszyły się warunki atmosferyczne i w rezultacie polskie lotnictwo nie mogło działać już równie intensywnie. III. dywizjon przy 14 sprawnych samolotach wykonał tego dnia 28 lotów bojowych. Liczniejsze naloty nie były jednak potrzebne, bowiem tego dnia pod Lwów dotarły pierwsze pododdziały z polskiej 13. DP. Druga bitwa o Lwów została wygrana przez Wojsko Polskie. W dniach 14-18 sierpnia III. dywizjon lotniczy wykonał 194 loty bojowe zrzucając na pozycje nieprzyjacielskie ok. 700 bomb o łącznej wadze 8900 kg, wystrzelono przy tym 26600 pocisków ((Tamże, s. 105.)).

Mimo skierowania pod Lwów kolejnych polskich jednostek (oprócz 13. DP w nocy z 18 na 19 sierpnia w rejonie miasta znalazły się również: GO gen. Pawła Szymańskiego, kawaleria płk. Rómmla i 6. DP, stosunkowo blisko od Lwowa znajdowała się ponadto 12. DP), to ze względów bezpieczeństwa eskadry lotnicze przesunięto na lotnisko przemyskie skąd 7. eskadra działała do 24 sierpnia prowadząc głównie zadania rozpoznawcze, ale nie rezygnując z ataków szturmowych na kawalerię ((T. J. Kopański, 7. eskadra…, s. 109; H. Mordawski, Polskie lotnictwo…, s. 320-321; K. A. Tarkowski, Lotnictwo polskie…, s. 104.)).

Na przełomie sierpnia i września w czasie bitwy pod Komarowem akcja lotnicza znów uległa nasileniu, lecz odległość lotnisk od terenu walk utrudniała racjonalne wykorzystanie wsparcia powietrznego. Na początku września 6., 7. i 15. eskadry w dalszym ciągu atakowały kawalerię Budionnego w rejonie Hrubieszowa i Uściługa. W eskadrach znajdowały się wtedy zaledwie po 2-4 sprawne samoloty. Ze względu na straty i oddalenie od rejonu walk, w końcowej fazie wojny polsko-bolszewickiej 7. eskadra myśliwska nie brała już udziału.

Późną wiosną i latem 1920 roku najważniejszym zadaniem 7. eskadry myśliwskiej im. Tadeusza Kościuszki było przeciwdziałanie kawalerzystom Budionnego. Nie licząc dość krótkiej niespełna 3-tygodniowej przerwy na uzupełnienia, to przez cały ten okres 7. eskadra „towarzyszyła” 1. Armii Konnej. W pamięci potomnych pozostały oczywiście ataki szturmowe, lecz trzeba pamiętać, że ogromną rolę dla polskiego dowództwa odgrywały także misje rozpoznawcze. Co warto zaznaczyć, mimo braku odpowiedniego szkolenia, polscy i amerykańscy lotnicy z powodzeniem wywiązywali się ze zleconych im zadań. Najbardziej spektakularnymi akcjami były loty szturmowe wykonywane w połowie sierpnia na przedpolu Lwowa. 7. Eskadra myśliwska nie walczyła jednak sama przeciw całej Armii Konnej. Ważną rolę odegrały również: 5. i 6. eskadry wywiadowcze oraz 15. eskadra myśliwska. Ta ostatnia była szczególnie wyróżniona za działania w obronie Lwowa. Co ciekawe sam mjr Cedric Faunt-le-Roy miał powiedzieć o pilotach z 15. eskadry, że nigdy i nigdzie nie widział zdolniejszych i odważniejszych lotników  ((Cyt. za M. Cooper, Faunt-Le-Roy…, s. 140.)). Waleczność lotników niewiele by ponadto dała, gdyby nie znalazły się oddziały wojsk lądowych, które w końcu podeszły pod Lwów.

Marszałek Józef Piłsudski dekorujący mjr. pil. Cedrica Faunt-le-Roy`a orderem Virtuti Militari V klasy.

Źródło: Mała encyklopedia lotnicza, Warszawa 1938, s. 116.

Mariusz Niestrawski

Bibliografia

  • Cooper M., Faunt-Le-Roy i jego eskadra w Polsce, Warszawa 2005.

  • Kopański T. J., 7. eskadra myśliwska im. T. Kościuszki 1918-1921, Warszawa 2011.

  • Ku czci poległych lotników, pod red. M. Romeyko, Warszawa 1933.

  • Mordawski H., Polskie lotnictwo wojskowe 1918-1920. Narodziny i walka, Wrocław 2009.

  • Olejko A., Działania lotnicze w pasie karpackim, Rzeszów 2005.

  • Tarkowski K. A., Lotnictwo polskie w wojnie z Rosją Sowiecką 1919-1920, Warszawa 1991.

 

Zdjęcia: Mała encyklopedia lotnicza, Warszawa 1938, s. 116. via Autor

Autor: dr Mariusz Niestrawski

Mariusz Niestrawski - Doktor nauk humanistycznych w dziedzinie historii. Jego zainteresowania badawcze skupiają się na dziejach militarnych i politycznych II Rzeczypospolitej oraz na historii drugiej wojny światowej. W latach 2010-2014 pracownik Wielkopolskiego Muzeum Walk Niepodległościowych. Autor licznych artykułów naukowych i popularnonaukowych.