Kategorie
Ludzie lotnictwa

Grzeszczak Bohdan

Bohdan Grzeszczak – porucznik pilot WP, Flying Officer RAF, 1908 – 1941

Urodził się 10 sierpnia 1908 r. w Warszawie. Ukończył Wydział Elektryczno-Mechaniczny warszawskiej Państwowej Szkoły Średniej Technicznej, a następnie zdał maturę w stołecznym Gimnazjum im. św. Kazimierza. W tym czasie zainteresował się lotnictwem. W 1926 r. ukończył dziewięciomiesięczny kurs mechaników lotniczych LOPP, a w 1929 r. szkolił się w pilotażu podczas Przysposobienia Wojskowego Lotniczego Aeroklubu Warszawskiego, po którym przez rok odbywał loty treningowe w stołecznym aeroklubie. Przez półtora roku studiował na Wydziale Mechanicznym Politechniki Warszawskiej, gdzie zaliczył dwa semestry. Po rezygnacji ze studiów rozpoczął roczną naukę w Szkole Podchorążych Rezerwy Lotnictwa, którą ukończył w październiku 1931 r. Przez następne pół roku doskonalił swoje umiejętności w Eskadrze Treningowej 1 Pułku Lotniczego w Warszawie. W maju 1932 r. rozpoczął naukę w dęblińskiej Szkole Podchorążych Lotnictwa. 10 sierpnia 1933 r. był promowany do stopnia oficerskiego i przydzielony do 13 Eskadry Towarzyszącej. 1 stycznia 1936 r. awansowany do stopnia porucznika. We wrześniu 1937 r. przeniesiono go do 11 Eskadry Liniowej, gdzie pełnił obowiązki oficera taktycznego jednostki. Od marca 1938 r. pełnił obowiązki oficera ewidencji personalnej, by w listopadzie zostać adiutantem 1 PL. Latem 1939 r. przeszedł kurs akrobacji w macierzystej jednostce.
Funkcję adiutanta 1 PL, a następnie 1 Bazy Lotniczej pełnił do 5 września, kiedy to zlikwidował adiutanturę jednostki i na rozkaz dowódcy 1 BL następnego dnia odleciał wraz z samolotami PWLot. Z Warszawy do Brześcia nad Bugiem. Od 7 do 10 września wykonywał zadania w ramach Plutonu Łącznikowego przydzielonego do Sztabu Lotniczego Naczelnego Wodza. 11 września odszedł do dowództwa Brygady Bombowej, gdzie był oficerem do zleceń specjalnych szefa sztabu BB. 17 września stracił łączność z dowództwem Brygady, a następnego dnia koło Kołomyi spotkał kpt. Dudzika z Dowództwa Lotnictwa, od którego uzyskał informację o rozkazie Dowódcy Lotnictwa nakazującym udać się do Rumunii. 19 września około południa pieszo przekroczył granicę w rejonie Pop Iwana i dwa dni później został osadzony w obozie internowania w Dragaszani. 8 października udało mu się zbiec i ruszył w kierunku Jugosławii i Grecji, ale został zatrzymany w Timiszoarze i osadzony w obozie w Turnu Severin. Ponownie udało mu się zbiec i między 20 a 26 października pracował w Ambasadzie Polskiej w Bukareszcie. Następnie przez Konstancę dotarł do nadmorskiego pory Bałcik, by 5 listopada opuścić Rumunię na pokładzie statku „Patris”. Po krótkim postoju na Malcie został zaokrętowany na „Franconię”, którą 19 listopada dotarł do Marsylii. Dwa dni później zameldował się w polskiej bazie lotniczej w Lyonie.
29 lutego 1940 r. trafił z Lyon do Etampes pod Paryżem, gdzie mieściła się Szkoła Pilotażu Myśliwskiego nr 1, gdzie w grupie kpt. Waleriana Jasionowskiego zapoznawał się francuskim sprzęcie. Kurs zakończył się 8 maja i Polacy wrócili do Lyonu. Z chwilą rozpoczęcia działań wojennych w francuskim Ministerstwie Lotnictwa powstał pomysł utworzenia Grupy Patroli nr 4, mających stanowić osłonę rejonu Montpellier – Salon – Istres. 22 maja 1940 roku kpt. Jasionowski otrzymał rozkaz zorganizowania i przeszkolenia personelu w celu utworzenia dwóch eskadr myśliwskich. Miejscem ich przeznaczenia miało być lotnisko Salon, a uzbrojenie stanowić miały samoloty produkcji holenderskiej typu Koolhoven. W składzie oddziału znalazł się por. Grzeszczak, a Polacy dotarli do Salon 25 maja. 8 czerwca Polaków przesunięto do Clermont-Ferrand, podzielono ich tam na trzy klucze, a na czele jednego z nich stanął por. Grzeszczak. 18 czerwca, wobec pojawiających się pogłosek o zbliżającym się z północy nieprzyjacielu, na rozpoznanie został wysłany samolot pilotowany przez por. Grzeszczaka. Głębokie rozpoznanie wykonane aż po Nevers nie potwierdziło tych doniesień. Samolot został ostrzelany z ziemi tylko przez własne oddziały. 21 czerwca Polacy udali się do Perpignan, gdzie zdali samoloty, a następnie zaokrętowali się 24 czerwca na transportowcu „Arrandora Star” i po trzech dniach podróży znaleźli się na angielskiej ziemi.
21 sierpnia 1940 r. por. Grzeszczak został przydzielony do 303 Dywizjonu Myśliwskiego stacjonującego w Northolt. Pierwszy lot w obronie Wielkiej Brytanii wykonał 14 września i do końca Battle of Britain wykonał 24 loty bojowe i operacyjne oraz sześciokrotnie nawiązał kontakt z nieprzyjacielem. W tym czasie zgłosił zestrzelenie Heinkla 111 (26 września) i Messerschmitta 109 (27 września). 26 września wrócił do bazy w uszkodzonym samolocie.
Po wykonaniu tury lotów bojowych został w kwietniu 1941 r. przeniesiony na odpoczynek do szkolnictwa – początkowo do 57 OTU, a od czerwca do 58 OTU. 28 sierpnia 1941 r. wykonywał lot szkolny z zadaniem stoczenia pozorowanej walki powietrznej w samolocie Miles Master. Około godz. 9 na wysokości około 600 m wykonał nagły unik i wszedł w korkociąg, z którego nie wyprowadził samolotu, a ten rozbił się 1,5 km na południe od Maddeston, Stirling. W wyniku zderzenia z ziemią zginął, a wraz z nim uczeń – pilot P/O William Moody MacDonald z RAF.
Pochowany w Northwood, był dwukrotnie odznaczony Krzyżem Walecznych.

dr Grzegorz Śliżewski

Bohdan Grzeszczak

Bibliografia

Źródła archiwalne

Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego, Londyn

Akta organizacyjne 303 Dywizjonu, LOT.A.V. 49/1A.
Dziennik działań 303 Dyonu (31.8.40 – 7.9.42), LOT. A. 49/6-8.
Pamiętnik wojenny pilota eskadry kościuszkowskiej Mirosława Fericia, LOT. A. V. 49/34/1.
Zeszyt Ewidencyjny Bohdana Grzeszczaka, LOT.A. IV. 1/29b.

National Archives, Londyn, Kew

Operations Record Book 303 Squadron, AIR 27/1663.

Literatura

Belcarz B., Polskie lotnictwo we Francji, Sandomierz 2002.
Gretzyngier R., Poles in Defence of Britain. A day-by-day chronolgy of Polish Day and Night Fighter Operations: July 1940 – June 1941, London 2001.
Pawlak J., Absolwenci Szkoły Orląt 1925 – 1939, Warszawa 2002.
Sojda G., Śliżewski G., Hodyra P., Ci cholerni Polacy! Polskie Siły Powietrzne w Bitwie o Anglię, Warszawa 2012.
Śliżewski G., Gorzka słodycz Francji. Polscy piloci myśliwscy wiosny 1940, Warszawa 2010.
Zieliński J., Matusiak W., Gretzyngier R., Lotnicy polscy w Bitwie o Anglię. Polish Airmen in the Battle of Britain, Warszawa 2010.

Autor: dr Grzegorz Śliżewski

dr Grzegorz Śliżewski – absolwent Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Gdańskiego. Doktor w dziedzinie nauk humanistycznych w zakresie historii (Wydział Historyczny Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu), specjalizujący się w historii polskiego lotnictwa. Jest autorem i współautorem kilku książek oraz ponad 50 artykułów o tej tematyce. Wykładowca Politechniki Koszalińskiej. Działacz Fundacji Historycznej Lotnictwa Polskiego – www.fhlp.org