Kategorie
XX i XXI wiek

Operacja „Totalize”. Chrzest bojowy 2. Pułku Pancernego – część 1

Streszczenie Summary
Artykuł poświęcony został pierwszej walce, w jakiej wziął udział 2. Pułk Pancerny polskiej 1. Dywizji Pancernej, w trakcie nieudanej operacji „Totalize”. Operacja „Totalize” była chrztem bojowym zarówno dla 2. Pułku Pancernego, jak i całej 1. Dywizji Pancernej. Operacja mimo dobrego założenia nie spełniła oczekiwań dowództwa sił aliantów. Słabe rozpoznanie pozycji przeciwnika oraz błędy w bombardowaniu pozycji sił niemieckich doprowadziły do załamania się ataku 2. Pułku Pancernego. Pułk poniósł dotkliwe straty osobowe, jak i sprzętowe, co podłamało chwilowo morale żołnierzy. The article is devoted to the first fight, during a not successful operation „Totalize”, in which 2ndArmoured Regiment of the 1st Polish Armoured Division took part. The operation „Totalize” was a baptism of fire for both the 2nd Armoured Regiment and the entire 1stArmoured Division. The operation, despite a good foundation, did not meet the expectations of the Allied Force Headquarters. Poor diagnosis as to the position of the enemy as well as errors in the bombing of the position of the German forces, led to the collapse of the attack of the 2nd Armoured Regiment. The regiment suffered severe casualties and losses in military equipment which temporarily broke down the morale of soldiers.
Hasła indeksowe Key Words
2. Pułk Pancerny, 1.Dywizja Pancerna, Stanisław Koszutski, Stanisław Maczek, 10. Brygada Kawalerii Pancernej. 2nd Armoured Regiment, 1st Armoured Division, 10th Armoured Cavalry Brigade, Stanisław Koszutski, Stanisław Maczek

2. Pułk Pancerny, był jednostką o najdłuższej nieprzerwanej tradycji ze wszystkich jednostek lądowych Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Od momentu powstania, szczycił się swą tradycją sięgającą 1919, kiedy to na ziemie polskie, wraz z Armią Hallera, przybył 1. Pułk Czołgów. Był bezpośrednim kontynuatorem żurawickiego 2. Batalionu Pancernego, oraz odtworzonego we Francji w roku 1940, 2. Batalionu Czołgów. Powstały dnia 13 VIII 1942 r., 2. Pułk Pancerny wchodził w skład 10. Brygady Kawalerii Pancernej, 1. Dywizji Pancernej. Niniejszy artykuł ma przybliżyć udział i rolę 2. Pułku Pancernego w decydującej fazie operacji „Overlord” w drugiej połowie sierpnia 1944 r.

W momencie, gdy statki transportowe z żołnierzami 2. Pułku Pancernego przybijały do francuskiego wybrzeża, działania wojenne na Zachodnioeuropejskim Teatrze Działań Wojennych, trwały już dwa miesiące. W ciągu tego czasu na normandzkich plażach wylądowało 27 dywizji piechoty, 9 dywizji pancernych i 3 dywizje powietrzno-desantowe. Siły sprzymierzonych, dowodzone w tym czasie przez marsz. Bernarda Montgomery`ego nosiły nazwę 21. Grupy Armii. W jej skład wchodziły 1. Armia USA (V. i VII. Korpus) oraz 2. Armia brytyjska (XXX. Korpus brytyjski, II. Korpus kanadyjski)(( S. Koszutski, Bitwa pod Falaise i rola polskiej Dywizji Pancernej w okrążeniu 7-mej Armii niemieckiej, „Przegląd Kawalerii i Broni Pancernej”, r. 1968 nr 49, s. 29.)). Siły te stopniowo rozbudowywano, dnia 23 VII 1944 r., osiągnęły wielkość trzech armii, gdyż tego dnia kanadyjski II. Korpus przekształcono w 1. Armię kanadyjską, na której czele stanął gen. Henry Crerar(( J. Kutzner, J. S. Tym, Polska 1. Dywizja Pancerna w Normandii, Warszawa 2010, s. 67.)). Dnia 1 VIII 1944 r. nastąpiła reorganizacja siła alianckich. Wobec osiągnięcia gotowości bojowej przez amerykańską 3. Armię, utworzono nowy związek taktyczny – 12. Grupę Armii, dowodzoną przez gen. Omara Bradley’a. Po reorganizacji zaczęły funkcjonować dwie grupy armii, brytyjska 21. Grupa Armii (1. Armia kanadyjska, 2. Armia brytyjska), oraz amerykańska 12. Grupa Armii (1. i 3. Armia USA). Alianci za swego przeciwnika mieli doborowe dywizje niemieckie. Naczelnym Dowódcą Frontu Zachodniego (Oberbefehlshaber West) był feldmarszałek Gerd von Rundstedt. W północnej Francji operowała, podporządkowana mu, dowodzona przez feldmarszałka Erwina Rommla Grupa Armii B. W skład Grupy Armii B wchodziły 88. Korpus dowodzony przez generała Friedricha Christiansena, stacjonujący w Holandii; odcinka od ujścia Skaldy do rzeki Dives broniła 15. Armia dowodzona przez generała Hansa von Salmutha; na wschód od 15. Armii operowała 5. Armia dowodzona przez generała Friedricha Dollmana. W odwodzie pozostawała Panzerguppe West, dowodzona przez generała Geyra von Schweppenburga. Pod swoim dowództwem, w momencie lądowania Aliantów, feldmarszałek Erwin Rommel miał 3 dywizje pancerne: 21. Dywizję Pancerną, 2. Dywizję Pancerną, 116. Dywizję Pancerną. Pozostałe dywizje 1. Dywizja Pancerna SS, 2. Dywizja Pancerna SS, 12. Dywizja Pancerna SS, Dywizja Pancerna Lehr, 9. i 11. Dywizja Pancerna, nie podlegały nominalnie feldmarszałkowi Erwinowi Rommlowi((A. Stefanowicz, Krótki zarys operacji na przyczółku „Caen” w 1944 roku, z końcowym udziałem w nich 1. Dywizji Pancernej, „Przegląd Kawalerii i Broni Pancernej”, r. 1973, nr 70, s. 429.)). W decydującej fazie operacji w Normandii, przeciw Brytyjczykom walczyły następujące siły niemieckie: 5. Armia Pancerna w składzie: 86. Korpus Armijny (272. Dywizja Piechoty, 346. Dywizja Piechoty, 711. Dywizja Piechoty), 74. Korpus Piechoty (276. Dywizja Piechoty, 277. Dywizja Piechoty, 326. Dywizja Piechoty), 1. Korpus Pancerny SS (85. Dywizja Piechoty, 89. Dywizja Piechoty, 271. Dywizja Piechoty, 12. Dywizja Pancerna SS „Hitlerjugend”), 2. Korpus Pancerny SS (9. Dywizja Pancerna SS „Hohenstaufen”, 10. Dywizja Pancerna SS „Frundsberg”, 21. Dywizja Pancerna)((A. Stefanowicz, Zamykanie „Worka Falaise” przez Sprzymierzonych z udziałem 1. Dywizji Pancernej, „Przegląd Kawalerii i Broni Pancernej”, r. 1974, nr.73, s. 8.)).
Ogólny plan działań wojsk alianckich na Zachodnioeuropejskim Teatrze Działań Wojennych nosił kryptonim „Overlord”. Była to w zasadzie dyrektywa, zakładająca osiągnięcie pewnych punktów terenowych w określonym czasie. Na realizację tego planu przewidziano 90 dni, kiedy to wojska sprzymierzonych miały osiągnąć na północy linię Sekwany, południową granicę miała stanowić rzeka Loara(( S. Koszutski, Bitwa pod Falaise…, s.29.)). Plan realizowano w trzech etapach. Pierwszym było uchwycenie i umocnienie przyczółka. Faza druga zakładała wybicie się z przyczółka oraz przełamanie niemieckiego oporu i dalszy marsz na wschód, w okolice miasta Caen. Trzecia faza, to wielka operacja zaczepna, polegająca na zatoczeniu przez siły amerykańskie wielkiego łuku, osią którego było miasto Caen, z jednoczesnym opanowaniem Półwyspu Bretońskiego i Normandzkiego, linię końcową manewru miała stanowić rzeka Loara. Siły brytyjskie w tym czasie miały wiązać gros sił niemieckich w okolicach miasta Caen(( Tamże, s. 29-30.)). Wyznaczone cele realizowano poprzez operacje armijne, których rezultaty zazwyczaj daleko odbiegały od oczekiwań(( J. Kutzner, J.S. Tym, Polska 1. Dywizja Pancerna…, s. 68.)). Dopiero operacje przeprowadzone w dniach 16 VII – 1 VIII 1944 r., „Spring”, „Goodwood”, (kiedy to opanowano Caen), oraz operacja „Cobra”, przyniosły spodziewane rezultaty. Dnia 26 VII 1944 r. w ramach operacji „Cobra”, siły amerykańskich VII. Korpusu pod St. Lô, oraz VIII. Korpusu, pod Perrier, przerwały niemiecki front na długości ok. 15 km., niszcząc przy tym siły czterech dywizji niemieckich(( S. Koszutski, Bitwa pod Falaise…, s. 30.)). W powstałą w ten sposób lukę, wprowadzono do walki 3. Armię amerykańską, dowodzoną przez gen. Georga Pattona. Armia ta szybkim marszem przesuwała się w kierunku południowym zdobywając kolejne miasta. Głównymi kierunkami natarcia 3. Armii amerykańskiej były miasta Vire, Domfort, oraz Le Mans. Pomiędzy 6 a 8 VIII 1944 r. armia gen. Georga Pattona zdobyła miasta Le Mans, Mayen, Domfort, oskrzydlając tym samym siły niemieckie na odcinku od Villers Boccage, do Caen(( Tamże.)). Następnym przystankiem dla armii Pattona było miasto Argentan.

Mapa 1. Sytuacja na froncie w przeddzień operacji „Totalize”.

totalize mapa 1

W tym samym czasie, gdy amerykańska 3. Armia parła na wschód, z rozkazu Adolfa Hitlera, feldmarszałek Günter von Kluge wycofał w dniach 3 do 5 VIII 1944 r. swe najbardziej wartościowe dywizje pancerne z frontu pod Caen, celem kontrnatarcia i przecięcia amerykańskich linii zaopatrzeniowych w rejonie Mortain, zastępując je słabymi dywizjami piechoty. Jednocześnie widząc całą zaistniałą sytuację, marszałek Bernard Montgomery zaplanował operacją „Totalize”. Jej celem było okrążenie i zniszczenie całości sił niemieckich w Normandii((A. Stefanowicz, Krótki zarys operacji na przyczółku „Caen” w 1944 roku, z końcowym udziałem w nich 1. Dywizji Pancernej, „Przegląd Kawalerii i Broni Pancernej”, Londyn 1973, nr 70, s. 439.)). Według koncepcji Montgomery’ego atakować miała kanadyjska 1. Armia, z przyczółka pod Caen, na kierunku ogólnym Falaise. Uderzenie miało zostać wykonane w trzech fazach. I fazę stanowiło uderzenie na czołową rubież niemieckiej obrony na południe od Caen, dwóch dywizji piechoty, kanadyjskiej 2. Dywizji Piechoty, oraz brytyjskiej 51. Dywizji Piechoty. Miały się one przebić i uchwycić przyczółki, z których w drugiej i trzeciej fazie miały uderzać dywizje pancerne: kanadyjska 4. Dywizja Pancerna oraz polska 1. Dywizja Pancerna. Celem kanadyjskiej 4. Dywizji Pancernej było opanowanie rejonu miasta Hautmesnil. Polska 1. Dywizja Pancerna, miała wejść w II fazie działania, a jej celem było opanowanie lasu Quesnay, strategicznych wzgórz nad rzeką Laizon (wzgórza 159 i 170). Wsparcie miało zapewnić pięć Armijnych Grup Artylerii (łącznie około 600 dział), oraz bombardowanie lotnicze przeprowadzone na niemieckie pozycje bezpośrednio przed uderzeniem w sile około 800 samolotów. W pasie, w którym miała atakować 1. Dywizja Pancerna, broniły się siły niemieckie o następującym składzie: 272. Dywizja Piechoty, 89. Dywizja Piechoty, 12. Dywizja Pancerna SS, oraz 101. Batalion Czołgów Ciężkich SS(( J. Kutzner, J. S. Tym, Polska 1. Dywizja Pancerna…, s. 72-87.)).

Autor: Mateusz Dudek

Mateusz Dudek