Kategorie
XIX wiek

Coraz bliżej wojny na południu Afryki

Zupełnie z innego punktu widzenia przedstawia genezę interesującej nas wojny Sir Arthur Conan Doyle. Upatruje on główną przyczynę wojny w kwestii „Uitlanderów”. Jego zdaniem polityka władz Transwalu (głównie Kurgera) wobec ludności napływowej była despotyczna. Olbrzymie kwoty podatkowe i brak jakichkolwiek praw były tylko wykorzystywaniem przybyszów, co w efekcie doprowadziło do ich niezadowolenia. Ponadto na wojnę złożyły się: bogactwa leżące „pod” Transwalem (diamenty, a w szczególności złoto), a właściwie chęć ich posiadania, czyli mówiąc otwarcie chciwość. Znów jednak nie padają żadne zarzuty wobec postawy Wielkiej Brytanii, no może poza jednym, małym zdaniem, że rząd brytyjski zachował się niemoralnie przy rajdzie Jamesona. Choć raczej trudno tego oczekiwać, gdyż ich zdania do obiektywnych raczej nie należą.

Zanim Wielka Brytania zdecydowała się na rozpoczęcie wojny w południowym zakątku Afryki, musiała uporządkować pozostałe swoje sprawy kolonialne. Pod koniec XIX wieku uwikłana była bowiem w spór z Francją o Faszodę, dyplomatyczne zgrzyty z Niemcami (właśnie o Transwal) oraz  wojnę z mahdystami  w Sudanie (ostatnią bitwę pod Omdurmanem pamięta Churchill). W dodatku wojska ciągle były potrzebne w Indiach, by trzymać w ryzach blisko 200 milionowe społeczeństwo, które również nie było zadowolone z brytyjskiej hegemonii w regionie. Powyższe kwestie poważnie wiązały siły zbrojne Wielkiej Brytanii. Rozwiązanie niektórych czyniło możliwym przerzucenie znacznej części kontyngentu wojskowego do Afryki Południowej by móc w pełni kontrolować sytuację. Tak przynajmniej myśleli Brytyjczycy.

Mahdystów rozgromiono w 1898 roku, Francja poszła na ustępstwa w sprawie Faszody, a konflikt dyplomatyczny z cesarzem Wilhelmem II powoli cichł.

Jedna z najbardziej znanych wojen w Afryce, a zarazem największa z kolonialnych rozpoczęła się 12 października 1899 roku, bo wtedy formalnie padły pierwsze strzały na froncie. „Zasadniczą przyczyną wybuchu wojny w Afryce Południowej były pogłębiające się sprzeczności między interesami wielkiego kapitału, eksploatującego kopalnie złota w Witwatersrandzie, a republiką Transwalu”- pisze o Jan Balicki ((J.Balicki, Historia Burów… s.147)). Jednak w sferze dyplomatycznej cały proces rozpoczynający konflikt zbrojny przypadł na 9 października. Wtedy to rząd Transwalu wystosowały pismo (Leśniewski nazywa to dyplomacją ostatniej szansy) do administratora kolonii Sir Alfreda Milnera z czterema żądaniami:

1)      Pokojowe rozstrzygnięcie spraw spornych przez sąd rozjemczy

2)      Wycofanie oddziałów brytyjskich znad granicy brytyjsko-burskiej

3)      Zakaz sprowadzania posiłków wojskowych przez Wielką Brytanię i wycofanie wojsk burskich

4)      Zawrócenie brytyjskich oddziałów znajdujących się w drodze do Afryki ((D.Fierla, Wojna burska…, s.9))

Burowie niejako postawili ultimatum, w sensie stricte dyplomatycznym, gdyż zaznaczyli, iż oczekują odpowiedzi do 11 października. Odpowiedz Brytyjczyków była odmowna i siły burskie na rozkaz prezydenta Krugera rozpoczęły działania wojenne.

Zanim jednak Churchill dotarł do Południowej Afryki jako korespondent „Morning Post” Burowie zdążyli już nieźle namieszać w planach Anglików. Oddziały burskich republik wdarły się do Natalu, po drodze wygrywając szereg bitew. W ten sposób Burowie zamknęli Anglików w Ladysmith, a w międzyczasie inne oddziały weszły w głąb Natalu, docierając pod jego stolicę- Pietermaritzburg. Ponadto Burowie oblegały także Mafeking (na zachód od Transwalu) i Kimberley (na zachód od Oranii). Przygotowując się do działań obronnych przed spodziewanym kontyngentem wojsk brytyjskich okopywali pozycje defensywne ((M.Leśniewski, Wojna brytyjsko-burska 1899-1902, [w:] Zarys dziejów Afryki i Azji. Historia konfliktów …, pod red. A.Bartnickiego, s. 91.)).

Adam Wysocki

Bibliografia:

Franciszek Bernaś, Na wzgórzach Transwalu, Warszawa 1986.
Jan Balicki, Historia Burów. Geneza państwa apartheidu. Wrocław 1980.
Winston Leonard Spencer Churchill, Moja Młodość, Poznań 2000.
Damian Fierla, Wojna burska 1899-1902, Warszawa 2002.
Zarys dziejów Afryki i Azji. Historia konfliktów 1869-2000, Warszawa 2000 pod red. Andrzeja Bartnickiego.

Przypisy:


Autor: Adam Wysocki

Adam Wysocki - Absolwent Wydziału Historycznego Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.